Skuteczność doręczenia oświadczenia woli wysłanego e-mailem
Ustawodawca przewidział, że skuteczne doręczenie wiadomości e-mail będzie miało miejsce wówczas, gdy wprowadzono tę wiadomość do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby adresat mógł zapoznać się z jej treścią. W zderzeniu z rzeczywistością zasada ta okazuje zbyt prosta, by jednoznacznie rozstrzygnąć bardziej skomplikowane przypadki. Spróbujmy zająć się tym na konkretnym przykładzie.

Ustawodawca
przewidział, że skuteczne doręczenie wiadomości e-mail będzie miało miejsce
wówczas, gdy wprowadzono tę wiadomość do środka komunikacji elektronicznej w
taki sposób, żeby adresat mógł zapoznać się z jej treścią. W zderzeniu z
rzeczywistością zasada ta okazuje zbyt prosta, by jednoznacznie rozstrzygnąć
bardziej skomplikowane przypadki. Spróbujmy zająć się tym na konkretnym
przykładzie.
Przepis kodeksu cywilnego
Wysłanie
wiadomości e-mail to nic innego jak złożenie oświadczenia woli wyrażonego w
postaci elektronicznej. Mówi o tym art. 61 § 2 k.c.
art.
61 § 2 k.c.
Oświadczenie woli wyrażone w postacielektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka
komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z
jego treścią.
Powyższy
przepis rozstrzyga takie przykładowe sytuacje, gdy odpowiedzialność ewidentnie
leży po stronie nadawcy, którego działanie spowodowało, że adresat nie miał
żadnej możliwości zapoznania się z treścią wiadomości e-mail. Możemy tu wskazać
na błąd w adresie e-mailowym, spowodowany nawet przez niepotrzebną spację. Albo
sporządzenie i próbę wysłania wiadomości bez dostępu do internetu, wskutek
czego e-mail nigdy nie opuścił komputera (smartfonu, itp.) nadawcy i nie dotarł
do serwera pocztowego adresata. Nie ma o czym dyskutować – odbiorca nie miał
szans na zapoznanie się z naszą wiadomością. Życie obfituje jednak w znacznie
bogatsze przypadki…
Przykład z życia wzięty
Weźmy
sytuację, która zdarza się w związku z tym, czym my w legalniewsieci.pl na co
dzień się zajmujemy – fałszywymi sklepami internetowymi. Taki sklep potrafi „z
dnia na dzień” zakończyć działalność w czasie, gdy ostrzeżeni konsumenci
zaczynają masowo składać oświadczenia drogą e-mailową o odstąpieniu od
zawartych umów. Wówczas ich wiadomości wracają z powrotem do nadawcy, bo
przedsiębiorca ustawił automat z dowolną odpowiedzią, np. „sklep zakończył
działalność”. Zdarza się i tak, że wiadomości wracają do konsumentów z
informacją, że serwer pocztowy adresata jest przepełniony.
Czy
w takiej sytuacji można uznać, że konsument dostarczył przedsiębiorcy
oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej zgodnie z przesłankami
wyrażonymi w wyżej cytowanym przepisie? Czy przedsiębiorca mógł, czy też nie
mógł zapoznać się z treścią wiadomości?
Stanowisko Sądu Najwyższego
Możemy
spróbować oprzeć się na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2003 r., I CKN
384/01, LEX nr 358821. Wydaje się jednak, że jedynie w części precyzuje on zasady
wynikające z art. 61 § 2 k.c.:
Złożenie oświadczenia woli wyrażonego w
postaci elektronicznej […] polega na tym, że oświadczenie jest prawidłowo
wprowadzone do urządzenia elektronicznego (komputera) nadawcy, i przekazane
przez Internet – za pomocą narzędzi programowych umożliwiających indywidualne
wysyłanie i odbieranie danych na odległość – trafia ono do operatora usług
telekomunikacyjnych (serwera dostawcy usług internetowych) i od razu jest
dostępne dla adresata oświadczenia – posiadacza tzw. elektronicznej skrzynki
pocztowej.
O ile
w naszym przypadku można mówić o prawidłowym wprowadzeniu wiadomości do serwera
pocztowego odbiorcy (bo przecież musiała tam dotrzeć by serwer mógł cokolwiek
odesłać), to wątpliwości budzi fragment o „natychmiastowej dostępności”
wiadomości dla adresata. No bo skoro ten ustawił sobie automat odpowiadający,
albo ma przepełnioną skrzynkę – to jak to jest? Była ta wiadomość dla niego
dostępna czy nie?
Niejednolite orzecznictwo
Niestety,
orzecznictwo sądowe nie wypracowało jednego zgodnego modelu rozstrzygania
takich spraw faworyzując w jednych przypadkach „zasadę wysłania”, a w innych
„zasadę doręczenia”. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 12 października
2016 r., V ACa 33/16, LEX nr 2191587: stwierdził, że:
(…) szczególnie podmiot będący przedsiębiorcą
winien dbać o zapewnienie dowodów skutecznego złożenia oświadczenia woli i
jeżeli czyni to poprzez e-mail, dowód ten winien dotyczyć zapisania wiadomości
na skrzynce pocztowej adresata; waga tego obowiązku pozostaje szczególna w
sytuacji, gdy adresat wiadomości e-mail nie przesyła zwrotnego potwierdzenia
ich odbioru.
Powyższe
to przykład wymogu, że wysłaniu wiadomości e-mail powinno towarzyszyć
przedstawienie dowodu odbioru, którym w przypadku e-maila jest informacja o
potwierdzeniu odbioru zainicjowana zaznaczeniem stosownej opcji w wysyłanej
wiadomości. O ile oczywiście odbiorca na to zezwoli.
Z
kolei Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 24 listopada 2016 r., III APa
1/16, LEX nr 2202728 uznał, że:
Jakkolwiek zatem Sąd drugiej instancji nie
dysponował dowodem wskazującym jednoznacznie na fakt zarejestrowania powyższych
wiadomości na serwerze odbiorcy, to całokształt pozostałych udowodnionych
okoliczności wskazuje, iż po ich wysłaniu z serwera nadawcy (…) zostały
zarejestrowane (tak, jak było to do tej pory) przez serwer odbiorcy, a zatem –
w świetle art. 61 § 2 k.c. – zostały prawidłowo doręczone.
Krótko
mówiąc, tym razem Sąd nie żądał potwierdzenia odbioru i uznał prawidłowość
doręczenia na podstawie pozostałych udowodnionych okoliczności (w tym
poprzedniej korespondencji).
Stanowisko doktryny
W
komentarzach jurydycznych podkreśla się, że przynajmniej co do zasady w wypadku
oświadczeń elektronicznych dla skuteczności doręczenia nie jest konieczne, aby
adresat zapoznał się z jego treścią, wystarczy by komunikat znalazł się pod
kontrolą odbiorcy w dostępnym dla niego systemie informacji elektronicznej.
Możliwość zapoznania się z oświadczeniem w rozumieniu omawianego przepisu
zachodzi również w tych wypadkach, gdy komunikat został przez odbiorcę usunięty
z urządzenia (w tym na skutek omyłki) lub gdy samo urządzenie okazało się
niesprawne.
A co z naszym przykładem?
Zastrzegając,
że ocena prawna tego przypadku musi powstać na bazie niejednolitego
orzecznictwa i wątpliwości w stosowaniu zasad wynikających z art. 61 § 2 k.c.
można zaryzykować tezę, że doręczenie było jednak skuteczne. Wskazać należy po
pierwsze, że mamy do czynienia z relacją na linii konsument – przedsiębiorca, w
której to temu pierwszemu przyznawana jest w razie wątpliwości większa ochrona
prawna. Przypadek z orzecznictwa, kiedy to Sąd wymagał potwierdzenia odbioru
e-maila odnosi się do przedsiębiorcy, nie do konsumenta.
Po
drugie, zarówno ustawienie automatu „odbijającego” wiadomości jak i
przepełniona skrzynka niewątpliwie leżą w zakresie kontroli adresata, nie
nadawcy. To adresat sam postanowił uciec się do takich metod, by ewentualnie zablokować
konsumentowi elektroniczny kanał przekazu oświadczeń woli. Można to potraktować
także jako próbę obejścia prawa.
Po
trzecie, skoro przyjmuje się pogląd o tym, że odpowiedzialność za ewentualną
awarię systemu pocztowego po stronie odbiorcy ponosi odbiorca (który nie ma nad
tym kontroli), to tym bardziej obciążają go skutki działań, które podejmuje sam
i z własnej woli – takie jak ustawianie automatów odpowiadających czy
nieusuwanie starych wiadomości skutkujące przepełnieniem skrzynki.
Wreszcie,
kluczowe pozostaje wykorzystywanie adresu e-mail przez sklep w poprzedniej
korespondencji (o ile była) bądź też samo umieszczenie tego adresu na witrynie
sklepowej. Jeśli tak było to znaczy, że sklep od początku godził się na
elektroniczną formę korespondencji i odpowiada za to, czy system po jego
stronie działał sprawnie.
Podsumowanie
Okazuje
się zatem, że każdy przypadek badania skuteczności doręczenia e-maila jest
inny, także nasza sytuacja ze sklepem blokującym konsumentowi elektroniczne
składanie oświadczeń woli. Konsument z podobnym problemem zawsze może
skorzystać z pomocy dobrego prawnika, który powinien sobie w przedstawionej
sytuacji poradzić.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.