Koszty nieodebranej przesyłki w klauzulach niedozwolonych
Nieodbieranie przez kupujących przesyłek, zwłaszcza pobraniowych, bywa uciążliwe dla sprzedających. Niektórzy przedsiębiorcy usiłują zabezpieczać się przed takimi sytuacjami poprzez zapisy w regulaminie sklepu. Dlaczego to może być dla nich zgubne – o tym w dzisiejszym artykule.

Nieodbieranie
przez kupujących przesyłek, zwłaszcza pobraniowych, bywa uciążliwe dla
sprzedających. Niektórzy przedsiębiorcy usiłują zabezpieczać się przed takimi sytuacjami
poprzez zapisy w regulaminie sklepu. Dlaczego to może być dla nich zgubne – o
tym w dzisiejszym artykule.
Postępowanie przed Prezesem UOKiK
Rozważania
przeprowadzimy na kanwie decyzji Prezesa UOKiK nr RŁO-3/2019 z dn. 5 kwietnia
2019 r., sygn. akt RŁO.611.1.2018.JZL. Została ona wydana po przeprowadzeniu
postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, a
więc dotyczyła konkretnych zapisów – w tym przypadku w regulaminie jednego ze
sklepów internetowych. Pod lupą Prezesa znalazły dwa postanowienia:
- „W
przypadku bezpodstawnego uchylania się przez Klienta od odbioru przesyłki,
Klient jest zobowiązany zwrócić Sklepowi wszelkie koszty, które Sklep poniósł w
związku z realizacją zamówienia”
- „Koszty
dostarczenia zamówionego towaru pokrywa klient. Koszty są uzależnione od wagi
zamówionych towarów oraz wielokrotności wysyłki (ponowne nadanie) i wynoszą
odpowiednio: 14 pln i więcej (wielokrotna wysyłka w przypadku nieskutecznego
trzykrotnego doręczenia plus koszt zwrotu i dodatkowego doręczenia na życzenie
Klienta)”
Stan
faktyczny przedmiotowej sprawy sięga 2016 r., w którym Prezes Urzędu otrzymał
od Powiatowego Rzecznika Konsumentów zawiadomienie dotyczące podejrzenia
stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy
konsumentów poprzez stosowanie regulaminu sklepu internetowego zawierającego
postanowienia, które mogą naruszać przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.
Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.) i ograniczać prawa
konsumentów.
Co chciał osiągnąć przedsiębiorca?
Analizując
oba kwestionowane zapisy oczywistym staje się, że sprzedawca internetowy
zamierzał zabezpieczyć swoje interesy w przypadku problemów z dostarczaniem
przesyłek. W pierwszym postanowieniu umownym sformułował pewną zasadę ogólną,
według której kupujący bezpodstawnie uchylający się od odbioru przesyłki będzie
obciążony „wszelkimi kosztami”, które w związku z tym poniósł sprzedawca. W
drugim postanowieniu podjęto próbę sprecyzowania kosztów dostarczenia w
przypadku wielokrotnych prób po nieskutecznym doręczeniu przesyłki, jako
wielokrotność kwoty 14 zł.
Mogłoby
się wydawać i tak z pewnością rozumował sprzedawca, że postanowienia umowne w
takim brzmieniu nie będą naruszać praw konsumenta i nie są sprzeczne z dobrymi
obyczajami. Niestety, rozumowanie Prezesa UOKiK okazało się zgoła odmienne.
„Wszelkie koszty”
W
przypadku pierwszego z analizowanych postanowień problematyczne okazało się
sformułowanie „wszelkie koszty”. Zdaniem Prezesa postanowienie narusza dobry
obyczaj, zgodnie z którym przedsiębiorca powinien przedstawiać warunki umowy
zawieranej z konsumentem w sposób jasny i precyzyjny. Tymczasem kwestionowane
postanowienie zawiera pojęcie niejasne i niezrozumiałe „wszelkie koszty”.
Stosowanie tego postanowienia prowadzi do jednostronnego ustalania przez przedsiębiorcę
uprawnień i obowiązków stron umowy, a w konsekwencji prowadzi do podejmowania
przez przedsiębiorcę działań, których konsument nie może przewidzieć i na które
konsument nie wyraża zgody. Niejasne pojęcia nie dają de facto wiedzy
konsumentowi co do rzeczywistej wysokości kosztów, jakie jest on zobowiązany
ponieść na rzecz przedsiębiorcy w związku z nieodebraniem przesyłki, a ponadto
pozostawiają przedsiębiorcy uprawnienie do arbitralnego decydowania o tym, co
obejmują „wszelkie koszty”.
Prezes
orzekł również, że kwestionowane postanowienie narusza dobry obyczaj, zgodnie z
którym konsument powinien mieć pełną wiedzę o wysokości kosztów dodatkowych i
warunkach, w jakich może być nimi obciążony przez przedsiębiorcę. Tymczasem
konsumenci nie zostali dostatecznie poinformowani, w jakich sytuacjach przedsiębiorca
będzie ich obciążał kosztami wielokrotnej wysyłki („wszelkimi kosztami”).
Analizując kwestionowane postanowienie należy bowiem zauważyć, iż w przypadku
nieskutecznego doręczenia przesyłki, uczciwość kupiecka wymaga, aby konsument
wiedział, że przedsiębiorca przed dokonaniem ponownej wysyłki podejmie
efektywne działania mające na celu skontaktowanie się z konsumentem i
wyjaśnienie przyczyn nieodebrania przesyłki przez adresata.
Oprócz
naruszenia dobrych obyczajów przedmiotowy zapis stanowi rażące naruszenie
interesów konsumentów. Polega ono na tym, że stosując kwestionowane
postanowienie przedsiębiorca dąży do przerzucenia na konsumentów
odpowiedzialności za nieodebranie przesyłki. Ponadto rażące naruszenie
interesów konsumentów polega również na braku pewności co do kształtu stosunku
prawnego wiążącego konsumenta, z uwagi na dowolność i arbitralność decyzji przedsiębiorcy
co do ustalania „wszelkich kosztów” poza kontrolą lub wiedzą konsumenta.
Przedsiębiorca może tym samym jednostronnie kształtować stosunek prawny z
konsumentem, co rażąco narusza interesy konsumentów.
„14 pln i więcej”
W
przypadku drugiego analizowanego zapisu Prezes przedstawił podobne zarzuty,
zarówno co do naruszenia dobrego obyczaju jak i rażącego naruszenia interesów
konsumentów. Sformułowanie „14 pln i więcej” jako pojęcie niejasne nie daje de
facto wiedzy konsumentowi co do rzeczywistej wysokości kosztów, jakie jest on
zobowiązany ponieść na rzecz przedsiębiorcy w związku z nieodebraniem przesyłki
oraz ponownym (i wielokrotnym) jej wysłaniem, a ponadto pozostawia przedsiębiorcy
uprawnienie do jednostronnej interpretacji tego sformułowania. Stosowanie
kwestionowanego postanowienia może prowadzić do jednostronnego ustalania przez przedsiębiorcę
uprawnień i obowiązków stron umowy, a w konsekwencji prowadzić do podejmowania
przez przedsiębiorcę działań, których konsument nie może przewidzieć i na które
konsument nie wyraża zgody.
Kwestionowane
postanowienie narusza również dobry obyczaj, zgodnie z którym konsument
powinien mieć pełną wiedzę o wysokości kosztów dodatkowych i warunkach, w
jakich może być nimi obciążony przez przedsiębiorcę. Przedsiębiorca wskazuje
wyłącznie, że koszty uzależnione są od „wagi i wielokrotności wysyłki
(wielokrotna wysyłka w przypadku nieskutecznego trzykrotnego doręczenia plus
koszt zwrotu i dodatkowego doręczenia na życzenie Klienta)”. Powyższe
stwierdzenie sformułowane jest w sposób zawiły i niejasny. Pozwala ono przedsiębiorcy
na obciążanie konsumenta kosztami wielokrotnej wysyłki w przypadku
nieskutecznego aż trzykrotnego doręczenia. Dodatkowo konsument obciążany jest
kosztem zwrotu i dodatkowego doręczenia na życzenie, które to koszty nie
zostały sprecyzowane.
Powyższe
postanowienie nie uwzględnia okoliczności zwolnienia się konsumenta od
odpowiedzialności za nieodebranie przesyłki. Zatem możliwa jest sytuacja, że za
niedostarczenie przesyłki odpowiedzialność ponosi przewoźnik lub operator
pocztowy, a nie konsument. Tymczasem w kwestionowanym postanowieniu regulaminu przedsiębiorca
z góry zakłada odpowiedzialność kupującego za nieodebranie przesyłki. Gdyby przedsiębiorca
działał zgodnie z dobrymi obyczajami, powinien jako profesjonalista dochować
należytej staranności i podjąć próbę skontaktowania się z konsumentem w celu
ustalenia powodów nieodebrania przesyłki.
Sprzeczność
przedmiotowego postanowienia z dobrymi obyczajami polega na odgórnym
przesądzaniu przez przedsiębiorcę o odpowiedzialności konsumenta za
nieodebranie przesyłki i zobowiązywaniu konsumenta do zapłaty z tego tytułu
dodatkowych – bliżej nieokreślonych – kosztów. Stosując taki zapis przedsiębiorca
może podejmować działania mające na względzie uzyskanie korzyści dla siebie,
niekoniecznie dla konsumenta.
Z
kolei rażące naruszenie interesów konsumentów polega m.in. na tym, że stosując
kwestionowane postanowienie przedsiębiorca dąży do przerzucenia na konsumentów
odpowiedzialności za nieodebranie przesyłki, a co za tym idzie kosztów jej
ponownej (i wielokrotnej) wysyłki. Ponadto rażące naruszenie interesów
konsumentów polega również na braku pewności co do kształtu stosunku prawnego
wiążącego konsumenta, z uwagi na dowolność i arbitralność decyzji przedsiębiorcy
co do ustalania kosztów, jakimi obciąży konsumenta. Określenie, że koszty te
„wynoszą 14 pln i więcej” pozostaje poza kontrolą lub wiedzą konsumenta.
Przedsiębiorca może tym samym jednostronnie kształtować stosunek prawny z
konsumentem, co może rażąco naruszać interesy konsumentów.
Decyzja Prezesa UOKiK
Ostatecznie
decyzją Prezesa oba kwestionowane zapisy zostały uznane za niedozwolone
postanowienia umowne w rozumieniu art. 385(1) § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964
r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1025), co stanowi
naruszenie art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i
konsumentów, i zakazano ich wykorzystywania. Przedsiębiorca został zobowiązany
do opublikowania na swojej stronie internetowej stosownego oświadczenia oraz do
publikacji wersji jawnej niniejszej decyzji w całości z zaznaczeniem, że
decyzja ta jest prawomocna.
Ze
względu m.in. na niewielki obrót sklepu internetowego na przedsiębiorcę
nałożono stosunkowo niewielkie kary – po 500 zł za każdą klauzulę niedozwoloną.
Za okoliczność łagodzącą Prezes Urzędu uznał, że przedsiębiorca zaniechał
stosowania kwestionowanych postanowień wzorca umowy poprzez zmianę ich treści w
nowoopracowanym regulaminie, który został wprowadzony do obrotu jeszcze przed
wydaniem decyzji.
Podsumowanie
Jak
widać z powyższego przypadku, dobre intencje niekoniecznie przekładają się na skonstruowanie
bezpiecznych i przede wszystkim zgodnych z prawem zapisów w regulaminie sklepu
internetowego. Niekwestionowane pozostaje, że jeśli przedsiębiorca wyśle towar,
a konsument go nie odbierze, przedsiębiorca ma prawo żądać zwrotu kosztów
przesyłki zwrotnej. Rzecz jednak w tym, że konsument może zwolnić się z
odpowiedzialności, wykazując, że nie odebrał przesyłki nie ze swojej winy. Jeżeli
z zapisu regulaminowego wynika, że przedsiębiorca z góry zakłada
odpowiedzialność konsumenta za nieodebranie przesyłki i w sposób arbitralny
przyznaje sobie prawo do obciążenia go niejasno określonymi („wszelkimi”, „i
więcej”) kosztami, to jest to prosta droga do wszczęcia postępowania, uznania
tego zapisu za klauzulę niedozwoloną i nałożenia na sprzedawcę kar.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.