O praktycznym znaczeniu przycisku „z obowiązkiem zapłaty”

Ustawa o prawach konsumenta z dnia 30 maja 2014 r.

wprowadziła szczególny wymóg odnoszący się do zawierania przez konsumenta umowy

na odległość (przez internet). Jeżeli zamówienie odbywa się za pomocą kliknięcia

w przycisk na stronie www, ten musi być odpowiednio oznaczony.

Art. 17 pkt 3: Jeżeli

do złożenia zamówienia używa się przycisku lub podobnej funkcji, muszą być one

oznaczone w łatwo czytelny sposób słowami „zamówienie z obowiązkiem zapłaty”

lub innego równoważnego jednoznacznego sformułowania.

Powyższa regulacja znalazła się w naszym porządku prawnym wskutek

implementacji unijnej dyrektywy 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów. Komisja

Europejska wskazała w wytycznych, że sformułowanie „zamówienie z obowiązkiem

zapłaty” może przybierać różne inne formy, o ile w jasny sposób komunikuje ono

obowiązek zapłaty. Wymienia się przykładowo:

• „kup teraz”
• „zapłać teraz”
• „potwierdź zakup”

M.in. o tych alternatywnych sposobach oznaczania przycisku pisaliśmy w

artykule: LINK

Jednym ze sposobów zawierania umów jest tryb ofertowy. W

takim przypadku do zawarcia umowy będzie dochodziło poprzez złożenie przez

jedną stronę oferty i następnie przyjęcie tej oferty przez drugą stronę.

Przyjęcie oferty odbywa się poprzez oświadczenie woli o jej przyjęciu. To

oświadczenie woli może przyjąć co do zasady dowolną formę, byle wola strony została

dostatecznie jasno wyrażona. Mówi o tym przepis art. 60 kodeksu cywilnego:

Art. 60: Z

zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej

czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które

ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli

w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).

Zwróćmy uwagę na to, że w przepisie jest także mowa o

ujawnieniu woli w postaci elektronicznej. Oznacza to, że jeśli oferta znajduje

się na stronie internetowej, to przyjęcie tej oferty i zawarcie umowy również

może dokonać się elektronicznie – poprzez złożenie oświadczenia woli np. w

formie kliknięcia w odpowiedni przycisk czy zaznaczenie opcji (tzw. „ptaszek”).

Może się zdarzyć tak, że skomplikowana, wielostronicowa oferta zawiera określenie

warunków płatności gdzieś głęboko ukryte w swojej treści. A na samym końcu

znajduje się opcja do zaznaczenia przez internautę, opisana jako „przeczytałem warunki

umowy i zgadzam się na jej zawarcie”. Czy zaznaczenie takiej opcji jest

dostatecznym ujawnieniem woli internauty? Czy dochodzi do zawarcia umowy?

Patrząc na przepis kodeksu cywilnego wydaje się, że do

zawarcia umowy dojdzie. Jednak przepis kodeksowy zakłada ustawowe wyjątki w

jego stosowaniu. Jednym z takich wyjątków jest sytuacja zawierania umowy między

konsumentem a przedsiębiorcą na odległość. Wtedy nie wystarczy, że konsument ujawni

swoją wolę zawarcia umowy dostatecznie jasno. Musi to zrobić w szczególnej formie,

która nie pozostawia wątpliwości, że zgadza się on na zapłatę. Te szczególne obostrzenie wynika z tego, że konsument w zderzeniu z przedsiębiorcą –

profesjonalistą oferującym mu swoje produkty czy usługi, znajduje się na

słabszej pozycji. Profesjonalista ma ogromne możliwości takiego skonstruowania

swojej oferty, by ta wprowadziła konsumenta w błąd.

Jest zjawiskiem powszechnym (niestety), że konsumenci nie zwracają

wystarczającej uwagi na zapisy znajdujące się w regulaminach czy warunkach

świadczenia usług. Przedsiębiorcy często to wykorzystują i skrzętnie „ukrywają”

warunki płatności w gąszczu innych zapisów. Bywa i tak, że konsument trafia na

stronę internetową oferującą określone usługi zachęcony reklamami, które w

ogóle nie wskazują na odpłatny charakter ich świadczenia.

To właśnie w celu ochrony konsumenta wprowadzono wymóg, by

ostatni etap zawierania przez niego umowy na odległość zawierał informację o zobowiązaniu

do płatności – nawet jeśli była o tym mowa wcześniej. Chodzi po prostu o to, by

w chwili składania oświadczenia woli (kliknięcia w przycisk) konsument wiedział,

że bierze na siebie obowiązek zapłaty za produkt lub usługę.

Jedną z popularnych usług oferowanych przez rozmaite serwisy

internetowe jest dostęp do materiałów video. Konsument wpisał w wyszukiwarkę

nazwę interesującego go filmu i jeden z linków zaprowadził go na stronę

serwisu. Tam zapoznał się z informacją, że najpierw musi się zarejestrować (utworzyć

konto). Przeszedł więc przez proces zakładania konta, a po drodze wyświetlił mu

się rozbudowany regulamin świadczenia usług. W jednym z punktów znalazło się postanowienie,

że rejestracja w serwisie wiąże się z uiszczaniem abonamentu miesięcznego w

określonej kwocie.

W tym momencie nawet nie ma znaczenia to, czy konsument

przeczytał regulamin, czy też nie. Ważne jest to, że na końcu znalazł się

przycisk oznaczony „Akceptuję regulamin i zakładam konto”. Konsument kliknął,

uzyskał dostęp do filmu, film obejrzał. Już po obejrzeniu filmu sprawdził pocztę e-mailową i znalazł

tam rachunek za pierwszy miesiąc abonamentu z góry. Czy umowa została zawarta?

Czy musi zapłacić? Czy ma jakieś znaczenie to, że film już obejrzał, czyli de facto usługa została przez

przedsiębiorcę wykonana?

Odpowiedź brzmi: 3 x NIE.

Mimo iż przedsiębiorca

poinformował konsumenta o odpłatnym charakterze świadczonej usługi – nie uczynił

tego w formie wymaganej przez art. 17 pkt 3 Ustawy o prawach konsumenta. Przycisk

„Akceptuję regulamin i zakładam konto” nie informował konsumenta o obowiązku

zapłaty. Nie zawierał także innej, równoważnej informacji o płatności. Nie ma

żadnego znaczenia fakt obejrzenia przez konsumenta filmu, czyli skorzystania z

usługi. W tym przypadku w ogóle nie doszło do zawarcia umowy, więc

przedsiębiorca nie ma do konsumenta żadnych roszczeń.