Zwrot płatności przy konsumenckim odstąpieniu od umowy

Odstąpienie

przez konsumenta od umowy zawartej przez Internet z przedsiębiorcą wiąże się z

wzajemnym zwrotem świadczeń. Jakie obowiązki powstają po stronie sprzedawcy i

czy może on uzależnić zwrot płatności od podania przez konsumenta numeru

rachunku bankowego do wpłaty?

Konsumenckie

prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa

jest uregulowane w Ustawie o prawach konsumenta z dnia 30 maja 2014 r. (Dz.U. z

2014 r. poz. 827 z późn. zm. – dalej zwaną „Ustawą”). Zasadą jest, że konsument może w terminie 14

dni odstąpić od takiej umowy bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów,

z wyjątkiem kosztów określonych w przepisach szczególnych. Skuteczne odstąpienie

przez konsumenta od umowy zawartej na odległość lub umowy zawartej poza lokalem

przedsiębiorstwa oznacza, że umowę uważa się za niezawartą. W takiej sytuacji

obie strony powinny zwrócić sobie wzajemnie to, co otrzymały od drugiej strony.

Konsument

ma obowiązek zwrócić rzecz przedsiębiorcy lub przekazać ją osobie upoważnionej

przez przedsiębiorcę do odbioru niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od

dnia, w którym odstąpił od umowy, chyba że przedsiębiorca zaproponował, że sam

odbierze rzecz. Do zachowania terminu wystarczy odesłanie rzeczy przed jego

upływem.

Z

kolei obowiązek przedsiębiorcy jest opisany w art. 32 Ustawy:

1.

Przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od

dnia otrzymania oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy, zwrócić

konsumentowi wszystkie dokonane przez niego płatności, w tym koszty

dostarczenia rzeczy.

2.

Przedsiębiorca dokonuje zwrotu płatności przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty,

jakiego użył konsument, chyba że konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób

zwrotu, który nie wiąże się dla niego z żadnymi kosztami.

Jak wynika

z art. 32 ust. 2 Ustawy, sprzedający powinien zwrócić konsumentowi płatność w

taki sam sposób, jak została ona dokonana. Ustawodawca wskazał także możliwość

modyfikacji tej zasady, ale wyłącznie za wyraźną zgodą konsumenta na zwrot

płatności w innej formie, byle nie wiązało się to dla niego z dodatkowymi

kosztami. Oznacza to, że nawet gdyby konsument zgodził się na zwrot płatności powodujący

powstanie dodatkowego kosztu, byłaby to zgoda nieważna.

Zdarza

się, że w trakcie procedury zwrotu konsumenckiego sprzedawca żąda od

konsumenta, by ten wskazał numer rachunku bankowego („konto”) do przelewu

środków ze zwrotu. Może tak być zarówno wtedy, gdy konsument sam płacił

przelewem bankowym, ale równie dobrze mógł np. wcześniej wybrać opłatę kartą

kredytową. Bywa i tak, że w samym regulaminie sklepu znajduje się zapis o

wymogu podania przez konsumenta numeru rachunku bankowego do zwrotu.

Wydawać

by się mogło, że tego rodzaju zapisy czy też żądania przedsiębiorcy nie

naruszają praw konsumenta, skoro przedsiębiorca zamierza sprawnie zwrócić pieniądze

i upewnia się jedynie, że trafią one do konsumenta. Okazuje się jednak, że uzależnianie

dokonania zwrotu od dodatkowej czynności konsumenta jest sprzeczne z przepisami.

Zapisami

w regulaminach sklepów internetowych o konieczności podania przez konsumenta

numeru rachunku bankowego do zwrotu środków przy odstąpieniu od umowy

wielokrotnie zajmował się Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W rejestrze

klauzul niedozwolonych znajduje się cały szereg podobnie brzmiących zapisów tego

rodzaju, w tym ostatni wpis z 4 grudnia 2018 r.:

„Pieniądze

otrzymane przez Sprzedawcę za Produkt zostaną zwrócone Zamawiającemu przelewem

na wskazany w oświadczeniu o odstąpieniu umowy, numer rachunku bankowego

(ewentualnie przekazem pocztowym) w terminie 14 dni roboczych od momentu

otrzymania zwróconego Produktu” (Sygn. akt XVII AmC 268/17).

Konsumentowi

przysługuje prawo do odstąpienia od umowy nieobciążone żadnymi zastrzeżeniami,

z wyłączeniem wyjątków ustawowych. Zwrot w sklepie internetowym uzależniony

od dopełnienia jakichś warunków, na przykład podania numeru rachunku bankowego

w oświadczeniu o odstąpieniu od umowy, jest sprzeczny z prawem. Tym bardziej,

że Ustawa wyraźnie nakłada na przedsiębiorcę obowiązek, by ten zwrócił

konsumentowi płatność przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył

konsument.

Jedyną

możliwością zmiany zasady zachowania formy płatności przy zwrocie konsumenckim

byłoby uzyskanie przez przedsiębiorcę od konsumenta wcześniejszej, wyraźnej

zgody na taką zmianę. Należy przy tym pamiętać, że realizacja innego sposobu zapłaty

jest dopuszczalna przy spełnieniu łącznie dwóch przesłanek – wyraźnej

akceptacji konsumenta oraz braku dodatkowych kosztów. Sama zgoda nie jest

wystarczająca do dokonania płatności w sposób odmienny od dokonania płatności

pierwotnej.