Sprzedaż używanych płyt CD/DVD z nagraniami i konsumenckie odstąpienie od umowy
W artykule poruszymy problem zwrotu konsumenckiego przy sprzedaży używanych nośników z nagraniami audio/video. Czy ustawowy wyjątek od prawa odstąpienia od umowy po otwarciu zapieczętowanego opakowania znajdzie wówczas zastosowanie?

W artykule poruszymy problem zwrotu konsumenckiego przy
sprzedaży używanych nośników z nagraniami audio/video. Czy ustawowy wyjątek od
prawa odstąpienia od umowy po otwarciu zapieczętowanego opakowania znajdzie wówczas zastosowanie?
Zwrot konsumencki i wyjątki od niego
Zasadą jest, że konsument, który zawarł umowę na odległość
lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez
podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów. Tak skonstruowane prawo ma swoje
uzasadnienie. Nabycie towaru na odległość wiąże się z tym, że konsument nie ma
możliwości obejrzenia go przed zawarciem umowy ani przetestowania w celu oceny
jego charakteru, cech i funkcjonowania. Z kolei, zawierając umowę poza lokalem
konsument może być zaskoczony ofertą i podlegać presji psychologicznej
przedsiębiorcy. Z tej przyczyny, w celu umożliwienia konsumentowi podjęcia
racjonalnej decyzji w sytuacji nabycia towaru lub usługi oraz wyeliminowania
lub ograniczenia efektu zaskoczenia i presji wywieranej na konsumenta,
prawodawca przewidział rozwiązanie, które daje konsumentowi czas na
zastanowienie.
Są jednak specyficzne towary i usługi, dla których
ustanowiono w ustawie wyjątki od zasady zwrotu konsumenckiego. W niektórych
przypadkach, ze względu na charakter towarów lub usług, prawo do odstąpienia od
umowy mogłoby być nieodpowiednie, nieuzasadnione. Dotyczy to np. rzeczy
wykonanych na specjalne zamówienie klienta, o krótkim terminie przydatności do
spożycia, dzienników, periodyków, czasopism itp. Szczególnym przypadkiem są
także nośniki audio/video z zarejestrowanym na nich materiałem.
Przepis ustawy
Interesujący nas wyjątek został sprecyzowany w Ustawie o
prawach konsumenta, art. 38 ust. 9:
Art. 38 Prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem
przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje konsumentowi w odniesieniu do
umów:
(…)
9) w której przedmiotem świadczenia są nagrania dźwiękowelub wizualne albo programy komputerowe dostarczane w zapieczętowanym
opakowaniu, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu.
Cytowany przepis znalazł się w polskim systemie prawnym jako
transpozycja art. 16 lit. i) Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr
2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. Celem tej regulacji jest ochrona
interesów przedsiębiorcy ze względu na specyficzne właściwości przedmiotu
świadczenia. Chodzi bowiem o nagrania dźwiękowe lub wizualne (a także programy
komputerowe), które dostarcza się konsumentowi w zapieczętowanym opakowaniu.
Gdyby konsument otworzył opakowanie, a następnie odstąpił od umowy, przedsiębiorca
miałby istotne trudności ze zbyciem takiego przedmiotu innemu nabywcy.
Istnieje wszakże jeszcze bardziej ważka przyczyna zaistnienia
tego wyjątku. Chodzi o uniknięcie sytuacji, w której konsument otwiera
opakowanie, korzysta z przedmiotu świadczenia (np. ogląda film) lub go kopiuje,
a następnie odstępuje od umowy, aby odzyskać zapłaconą cenę. Konsument de
facto mógłby wówczas nieodpłatnie skorzystać ze świadczenia przedsiębiorcy.
W rezultacie przyjmuje się, że konsument nie może sprawdzić nagrania lub
programu otrzymanego w zamkniętym opakowaniu otwierając je i zachowując
jednocześnie uprawnienie do rezygnacji z umowy na podstawie art. 27 Ustawy o
prawach konsumenta.
Problem rzeczy używanych
W Ustawie o prawach konsumenta próżno szukać przepisów, które
odnosiłyby się do rzeczy używanych. Takie pojęcie w tym akcie prawnym nie
występuje. Skoro więc ustawodawca nie przeprowadził rozróżnienia między
rzeczami nowymi i używanymi to znaczy, że przepisy Ustawy odnoszą się zarówno
do jednych, jak i drugich. Dotyczy to w tym samym stopniu zasad ogólnych
(takich jak zwrot konsumencki) jak i wyjątków od nich (takich jak wspomniane w
art. 38 Ustawy).
Używany nośnik, na którym utrwalono materiał audio czy też
video może co do zasady być przedmiotem dalszego obrotu. Pod warunkiem
oczywiście, że sprzedawca sam legalnie wszedł w posiadanie takiego towaru, a
towar (najczęściej płyta CD/DVD) jest oryginalny – a nie piracką kopią. Może
też się zdarzyć, że działalnością polegającą na sprzedaży używanych nośników z
nagraniami audio/video zajmie się przedsiębiorca oferujący je konsumentom.
Powstanie wówczas problem: czy do sprzedaży używanych płyt CD/DVD będą miały
zastosowanie te same zasady, jak w przypadku rzeczy nowych?
Ratio legis czyli sens regulacji prawnej
Jak już zauważyliśmy, ustawodawca konstruujący zwrot konsumencki oraz wyjątki od niego nie poczynił rozróżnienia między
rzeczami nowymi i używanymi. Co więcej, ze względu na cel wprowadzenia wyjątku
z art. 38 ust. 9 Ustawy o prawach konsumenckich możemy stwierdzić, że sens tego
przepisu jest dokładnie taki sam zarówno dla rzeczy nowych i używanych. Bowiem
sprzedawca, który sprzedaje używaną płytę CD/DVD znajdzie się w takiej samej
sytuacji jak sprzedawca płyt nowych. W jednym jak i drugim przypadku nieuczciwy
konsument może zechcieć wykorzystać szansę do skopiowania/obejrzenia/odsłuchania
materiału znajdującego się na płycie, by następnie taką płytę zwrócić z
żądaniem zwrotu pieniędzy. Czyli – w istocie – uzyskać świadczenie
nieodpłatnie.
„Zapieczętowane opakowanie”
Należy jednak zwrócić uwagę, że w treści przepisu art. 38
ust. 9 Ustawy znalazło się wyraźne sformułowanie o „zapieczętowanym
opakowaniu”. Przyjmuje się, że chodzi o zamknięte opakowanie, które musi ulec fizycznemu
uszkodzeniu, rozerwaniu, aby uzyskać dostęp do nośnika w celu skorzystania z
zapisanych tam nagrań lub programów. Nie ma przy tym znaczenia materiał, z
jakiego wykonano opakowanie (plastik, folia, papier itp.). W przypadku nowych
płyt CD/DVD jest to najczęściej folia szczelnie opakowująca plastikowe pudełko
płyty, czasem może być to naklejka uniemożliwiająca otwarcie pudełka bez jej
rozerwania.
I tu pojawia się prawdziwy problem dla sprzedawców
zajmujących się sprzedażą płyt używanych. Oczywistym jest, że nie posiadają już
one oryginalnej folii, która dawno została zerwana. Podkreślić należy, że na
potrzeby zastosowania wyjątku z art. 38 ust. 9 Ustawy opakowanie nośnika
materialnego musi spełniać istotny warunek wspomniany w tym przepisie.
Opakowanie musi być zapieczętowane, gdyż dopiero otwarcie takiego opakowania
powoduje utratę przez konsumenta prawa do odstąpienia od umowy sprzedaży. Wymagane
przez prawo otwarcie zapieczętowanego opakowania musi być możliwe do
stwierdzenia i udowodnienia po to, by nie było wątpliwości czy kupujący uzyskał
dostęp do nośnika (czyli mógł go np. skopiować) czy też nie.
Podsumowanie
Nie wszystkie sytuacje zdarzające się w obrocie gospodarczym
zostały wyraźnie i precyzyjnie ujęte w przepisach prawa. Jednym z takich
przypadków jest sprzedaż używanych płyt z nagraniami audio/video czy też
programów komputerowych (w tym gier). Biorąc pod uwagę zasady określone przez
ustawodawcę uznać należy, że odnoszą się one w tym samym stopniu do nagrań dźwiękowych
lub wizualnych sprzedawanych jako nowe, jak i do dalszej odsprzedaży nośników
używanych.
Warunkiem skorzystania przez przedsiębiorcę ze szczególnej
ochrony, jaką daje mu wyjątek opisany w art. 38 ust. 9 Ustawy jest pojawienie
się „zapieczętowanego opakowania”, o którym mówi ten przepis. Nie musi to być
to samo zabezpieczenie, jakiego użył producent (np. folia). Wystarczy każdy
inny sposób zapieczętowania, np. naklejka uniemożliwiająca otwarcie pudełka bez
jej uszkodzenia. Używane płyty CD/DVD sprzedawane bez żadnego zabezpieczenia
przed dostępem do nośnika nie będą zaliczały się do ustawowego wyjątku i wtedy konsument
zachowa prawo do odstąpienia od umowy sprzedaży na warunkach ogólnych.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.