Prawo regresu sprzedawcy

Typowy sprzedawca oferujący towary w swoim sklepie internetowym najczęściej nie jest ich producentem. Występuje za to jako ogniwo w łańcuchu dystrybucji towaru, znajdując się między hurtownikiem, dystrybutorem czy producentem, a odbiorcą końcowym – konsumentem. Sprzedając oferowane przez siebie towary staje się tym samym podmiotem zobowiązania z tytułu rękojmi względem kupującego. Można więc powiedzieć, że bezpośrednio odpowiada przed swoim klientem za sprzedany towar. A co z odpowiedzialnością hurtownika czy producenta? Jak rozkłada się odpowiedzialność w łańcuchu dystrybucji towaru?

Często bywa tak, że finalny sprzedawca nie ma wpływu na jakość i właściwości rzeczy przez siebie sprzedawanych oraz na publiczne zapewnienia o właściwościach rzeczy dokonywane przez producenta bądź hurtownika. Z kolei dla efektywnej ochrony kupującego (zwłaszcza konsumenta) ważna jest możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu jakości zakupionej przez niego rzeczy wprost od osoby, z którą zawarł umowę sprzedaży. Taka możliwość pozwala uniknąć sytuacji, gdy trudno jest kupującemu dociec, który z podmiotów mających kontakt z rzeczą (producent, hurtownik, inny podmiot, sprzedawca) był odpowiedzialny za wadę.

Rozwiązaniem tej niekorzystnej dla sprzedawcy końcowego sytuacji jest prawo regresu, uregulowane w art. 576.1 do 576.4 kodeksu cywilnego. Wynika z niego, że sprzedawca, który poniósł koszty w wyniku wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy przez konsumenta, może żądać naprawienia poniesionej szkody od tego z poprzednich sprzedawców, wskutek którego działania lub zaniechania rzecz stała się wadliwa.

Powyższe oznacza, że:

1. Kupujący może zawsze dochodzić swoich praw z tytułu rękojmi wobec swego sprzedawcy bez względu na to, kto wcześniej uczestniczył w łańcuchu dystrybucji i bez względu na to, kto ponosi winę za wady rzeczy.

2. Sprzedawca końcowy może dochodzić swoich praw z tytułu regresu tylko wobec tego poprzedniego sprzedawcy (hurtownika, producenta), który jest winien działania lub zaniechania z którego wada rzeczy wynikła.

Od zasady wyrażonej w pkt 2 istnieje wyjątek opisany w art. 576.1 § 2 k.c. Sprzedawca końcowy może kierować swoje roszczenia wprost do poprzedniego sprzedawcy, który:

wiedząc o wadzie rzeczy, nie poinformował o niej kupującego lub sporządził instrukcję montażu i uruchomienia dołączoną do rzeczy, jeżeli wada powstała na skutek zamontowania i uruchomienia rzeczy przez konsumenta zgodnie z tą instrukcją.

Sprzedawca końcowy może zatem dochodzić naprawienia szkody od któregokolwiek z poprzedników w sprzedaży rzeczy, chociażby nie był powiązany z nim stosunkiem umownym. Możliwość dochodzenia odszkodowania od któregokolwiek z poprzednich sprzedawców nie oznacza, że ich odpowiedzialność jest solidarna. Każdy z poprzedników odpowiada bowiem w granicach własnego działania bądź zaniechania.

Zakres odszkodowania, którego może domagać się sprzedawca, został nakreślony bardzo szeroko. Odszkodowanie to obejmuje zwrot wydatków niezbędnych w celu realizacji uprawnień konsumenta, w szczególności związanych z wymianą lub usunięciem wady rzeczy sprzedanej, jej demontażem, transportem i ponownym zamontowaniem, a ponadto kwotę, o którą została obniżona cena rzeczy, oraz utracone korzyści. Sprzedawca może zatem dochodzić nie tylko straty, ale również zwrotu korzyści, których nie uzyskał w wyniku realizacji uprawnień z tytułu rękojmi (np. zysku w przypadku konieczności zwrotu ceny w razie odstąpienia przez konsumenta od umowy sprzedaży). W przypadku obniżenia ceny będzie to kwota, o jaką cena została obniżona.

Okres przedawnienia roszczenia regresowego wynosi sześć miesięcy. Bieg tego terminu rozpoczyna się z chwilą poniesienia przez sprzedawcę kosztów w wyniku wykonania uprawnień z tytułu rękojmi przez konsumenta, nie później jednak niż w dniu, w którym sprzedawca powinien wykonać swoje obowiązki wobec konsumenta.

Przepisy dotyczące prawa regresu nie wyłączają stosowania ogólnych zasad odpowiedzialności za szkodę, a same nie podlegają wyłączeniu ani ograniczeniu.

Oznacza to, że dochodzący odpowiedzialności sprzedawca końcowy może wybierać odpowiadający mu reżim odpowiedzialności, obejmujący obok zasad wynikających z uregulowania prawa regresu, także odpowiedzialność na zasadach ogólnych (art. 471 i kolejne k.c.) jak i odpowiedzialność deliktową (art. 415 i kolejne k.c.).

Sprzedawca może skorzystać z uprawnień regresowych wyłącznie w przypadku, gdy przeciwko niemu uprawnienia z tytułu rękojmi realizuje konsument. Uprawnienia te zatem nie przysługują sprzedawcy w stosunkach profesjonalnych.

Przykładem zastosowania przez sprzedawcę prawa regresu wobec podmiotu, z którym nie łączy go stosunek umowny, może być wystąpienie tzw. wady fabrycznej rzeczy. Istotą takiej wady jest powstanie jej już na etapie produkcji, co przekłada się wprost na winę producenta. W takim przypadku kolejne podmioty w łańcuchu dystrybucji między producentem a sprzedawcą końcowym nie ponoszą winy za istnienie wady, o ile w chwili dokonywania sprzedaży o niej nie wiedziały. Sprzedawca końcowy powinien więc swój regres kierować bezpośrednio do producenta wadliwej rzeczy.