Postępowanie nakazowe – czy można je wszcząć dysponując fakturą bez podpisu?
Czy brak podpisanej faktury przez dłużnika uniemożliwia wierzycielowi wszczęcie postępowania nakazowego?

Czy brak podpisanej faktury przez dłużnika uniemożliwia wierzycielowi wszczęcie postępowania nakazowego?
Postępowanie nakazowe uregulowane w art. 4841
– 497 kodeksu postępowania cywilnego stanowi dogodną formę dochodzenia wierzytelności,
gdy kontrahent nie zapłaci należności wynikających z wystawionych faktur.
Opłata od pozwu wynosi jedynie 1/4 normalnej opłaty, a więc 1,25% wartości
przedmiotu sporu. Pozostałe 3/4 musi dopłacić pozwany, o ile zdecyduje się na wniesienie
zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym.
W postępowaniu nakazowym nie ma możliwości
wniesienia powództwa wzajemnego. Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym
stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności
– umożliwia ustanowienie hipoteki przymusowej lub zablokowanie rachunku
bankowego dłużnika do określonej kwoty.
Powyższe nie wyczerpuje w pełni zalet
postępowania nakazowego. Z drugiej jednak strony przepisy istotnie zawężają okoliczności
uzasadniające dochodzone żądanie do takich, które nie powinny budzić po stronie
sądu wątpliwości co do zasadności roszczenia. Katalog tych okoliczności jest
wskazany w art. 485 k.p.c., a jedną z nich jest „zaakceptowany przez dłużnika
rachunek”. Nie ulega wątpliwości, że wystawiona faktura VAT mieści się w tej
kategorii, a jej zaakceptowanie dokonuje się w formie podpisu złożonego na niej
przez dłużnika.
Współcześnie w obrocie handlowym stosuje się
powszechnie faktury elektroniczne, dystrybuowane w formie np. dokumentów pdf,
które nie zawierają podpisu odbiorcy. Jest to zgodne z przepisami, gdyż od roku
2004 obowiązek podpisywania faktur został zniesiony rozporządzeniem Ministra
Finansów w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, zaliczkowego zwrotu
podatku, zasad wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy
towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od
towarów i usług.
Tym niemniej na gruncie przepisów kodeksowych
faktura musi być podpisana – czyli zaakceptowana przez dłużnika – by stała się
podstawą wydania przez sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Możliwe są
jednak przypadki, gdy podpis nie będzie przez sąd wymagany.
Upoważnienie
do wystawiania faktur VAT bez podpisu
W wyroku z dn. 23 lutego 2006 r., II CSK
131/05 Sąd Najwyższy uznał, iż upoważnienie powoda przez pozwanego do
wystawiania faktur VAT bez podpisu może być traktowane jako zaakceptowanie
przez dłużnika rachunku, uzasadniające wydanie przez sąd nakazu zapłaty w
postępowaniu nakazowym. Sąd stwierdził w uzasadnieniu, że w obrocie
gospodarczym, charakteryzującym się określoną dynamiką, a jednocześnie w dużej
mierze opierającym się na obiegu dokumentów, pożądane jest uproszczenie
procedur, dla zapewnienia szybkości i sprawności działania. Wyrazem akceptacji
dla tego rodzaju uproszczeń jest możliwość przewidziana w rozporządzeniu
Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 1994 r. w sprawie wykonania przepisów
ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 133,
poz. 688 ze zm.) udzielenia upoważnienia przez płatników podatku VAT do
wystawiania faktur VAT bez ich podpisu.
Skorzystanie z takiej możliwości, mające
miejsce zazwyczaj w przypadku dłuższej współpracy, stanowi wyraz zaufania do
kontrahenta, iż wystawi on faktury uwzględniając w nich faktyczną ilość
nabytego towaru i określi właściwą cenę. Udzielający takiego upoważnienia, z
góry i niejako „awansem” akceptują w ten sposób treść faktur, które mają być w
przyszłości wystawiane w toku współpracy między stronami.
Niezależnie od istnienia podstawy prawnej w
postaci powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów funkcjonuje
wieloletnia, utrwalona praktyka akceptowania z góry, wystawianych następnie w
toku współpracy faktur VAT, przez upoważnienie do wystawiania ich bez podpisu
nabywcy towaru lub usługi. W takich sytuacjach należy stwierdzić, że zachodzić będą
podstawy z art. 485 § 1 pkt 2 k.p.c. do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu
nakazowym.
Faktura,
umowa i dowód spełnienia świadczenia wzajemnego
Przepis art. 485 § 2a k.p.c. dotyczy sytuacji,
gdy transakcja handlowa związana z wystawieniem faktury VAT odbywa się między
przedsiębiorcami:
Art. 485
§ 2a.
Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu
spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego, dowodu doręczenia dłużnikowi
faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia
pieniężnego, odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z dnia 8
marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2016 r.
poz. 684) (…)
W treści przepisu wymienione są trzy elementy,
które muszą zostać przedstawione sądowi łącznie z pozwem: umowa, dowód
spełnienia świadczenia oraz dowód doręczenia faktury lub rachunku. Istotne
jest, że przedłożyć trzeba je wszystkie. Umowa nie musi mieć postaci odrębnego
dokumentu, kontraktu. Może być to zamówienie lub ustalenia zawarte w
korespondencji e-mailowej. Dowodem spełnienia wzajemnego świadczenia może być
jakikolwiek dokument wykazujący odbiór towaru, wykonania usługi (dokument WZ,
dokumenty firmy kurierskiej itp.). Dowodem doręczenia dłużnikowi faktury lub
rachunku może być potwierdzenie wysłania jej drogą elektroniczną, jak również
dopuszczalny jest zwykły dowód nadania przesyłki poleconej. W tym przypadku
podpis na fakturze nie ma znaczenia.
Podsumowanie
Przedłożenie sądowi podpisanej
(zaakceptowanej) faktury jest jedną z możliwości uzyskania nakazu zapłaty w
postępowaniu nakazowym. Brak stosownego podpisu nie wyklucza skorzystania z
tego trybu postępowania, jednak konieczne będzie uzupełnienie pozwu o dowód z upoważnienia
do wystawiania faktur VAT bez podpisu albo o umowę, dowód spełnienia
niepieniężnego świadczenia wzajemnego oraz dowód doręczenia faktury dłużnikowi.
Pamiętać przy tym należy, że w każdym
przypadku postępowanie w trybie nakazowym wymaga wyraźnego wniosku sformułowanego
w pozwie o zapłatę, gdyż sąd nie wydaje nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym
z urzędu.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.