O zwolnieniu strony od kosztów sądowych

22 lipca, 2018 · Mirosław Dyka · 5 min czytania

Kierując sprawę na drogę cywilnego postępowania sądowego szukający sprawiedliwości obywatel (jako strona sporu) może zostać skonfrontowany z obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej. Wysokość takiej opłaty, szczególnie jeśli będzie liczona stosunkowo od wartości przedmiotu sporu, może przekraczać finansowe i majątkowe możliwości strony. W takiej sytuacji ustawodawca przewidział możliwość zwolnienia strony od kosztów sądowych w części lub w całości. Jak to wygląda w praktyce?

Zalecamy ostrożność podczas zakupów w sklepie: homeekspert.net

Kierując

sprawę na drogę cywilnego postępowania sądowego szukający sprawiedliwości

obywatel (jako strona sporu) może zostać skonfrontowany z obowiązkiem

uiszczenia opłaty sądowej. Wysokość takiej opłaty, szczególnie jeśli będzie

liczona stosunkowo od wartości przedmiotu sporu, może przekraczać finansowe i

majątkowe możliwości strony. W takiej sytuacji ustawodawca przewidział

możliwość zwolnienia strony od kosztów sądowych w części lub w całości. Jak to

wygląda w praktyce?

Zwolnienie ustawowe

Zacząć

należy od tego, że w art. 96 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(uksc) zawarto katalog podmiotów, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów

sądowych i nie muszą w tym zakresie składać żadnego wniosku. Część tych

przypadków dotyczy podmiotów szczególnych, takich jak np. prokurator czy

rzecznik praw dziecka, rzecznik praw pacjenta itp. W innych sytuacjach brak

obowiązku będzie dotyczył zwykłego obywatela, gdy ten wystąpi do sądu jako:

  1. strona

    dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych;

  2. strona

    dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie

    alimentów;

  3. strona

    wnosząca o uznanie postanowień umownych za niedozwolone;

  4. pracownik

    wnoszący powództwo lub strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń

    społecznych

  5. strona

    w sprawach związanych z ochroną zdrowia psychicznego;

  6. osoba

    ubezwłasnowolniona w sprawach o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia.

(i

inne)

Przykładowo

– matka małoletniego dziecka, działająca jako jego przedstawicielka ustawowa,

może wnieść do sądu powództwo o alimenty przeciwko ojcu dziecka bez ponoszenia

kosztów opłaty sądowej. Wartość przedmiotu sporu (wps) w takiej sytuacji

oblicza się standardowo jako roczną sumę żądanych świadczeń, np. 12 miesięcy

razy 1000 zł = 12 000 zł. Bez ustawowego zwolnienia strona powinna uiścić

opłatę sądową w wysokości 5% od wps, czyli 600 zł. Jednak skoro jest to

roszczenie alimentacyjne – z mocy ustawy strona jest od tego zwolniona.

Zwolnienie na wniosek

W

przepisie art. 102 uksc określono przesłanki, jakie muszą wystąpić, aby osoba

fizyczna mogła uzyskać zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto

przepis określa, jakie czynności procesowe powinna podjąć strona w celu

uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych oraz jaką treść powinno zawierać

oświadczenie strony. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych Sąd decyduje na

podstawie złożonego wniosku oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach oraz źródłach utrzymania osoby fizycznej (oświadczenie to składa się

na specjalnym formularzu).

Sąd,

przyznając zwolnienie od kosztów sądowych, bierze pod uwagę to, czy osoba

domagająca się zwolnienia jest w stanie ponieść te koszty bez uszczerbku

utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oświadczeniu składanym na

formularzu zamieszcza się wymagane tam dane finansowe i majątkowe. Natomiast we

wniosku należy opisać sytuację materialną strony i dokonać oceny zarobków,

przychodów, zobowiązań (np. spłacane kredyty) tak, by uzasadnić, iż w sytuacji

strony brak jest realnej możliwości poniesienia kosztów sądowych.

Jeżeli

strona nie jest majętna, posiada np. tylko własne mieszkanie (nie posiada

innych nieruchomości, oszczędności itp.) to można taki brak wyprowadzić z

porównania przychodów i wydatków strony, które o ile się względnie równoważą –

to nie pozwalają stronie na zgromadzenie w rozsądnym czasie środków potrzebnych

na opłacenie pozwu lub wniosku.

Przykładowo

– poszkodowany w wypadku samochodowym, który dochodzi odszkodowania i

zadośćuczynienia od ubezpieczyciela sprawcy, osiąga dochody w wys. 2 000 zł,

które praktycznie w całości przeznaczane są na jego bieżące utrzymanie, gdyż dodatkowo

ponosi także koszty leczenia, leków czy rehabilitacji. Domagając się w pozwie

kwoty 200 000 zł strona musiałaby opłacić koszty sądowe w wysokości

10 000 zł – których nie sposób zgromadzić przy takim bilansie dochodów i

wydatków.

Jeśli

sąd będzie miał wątpliwości co do faktycznych możliwości finansowych

wnioskującego może zarządzić dochodzenie, którego celem będzie wykazanie

faktycznej sytuacji materialnej. Jeśli wnioskujący świadomie podał nieprawdziwe

okoliczności wówczas sąd cofa wydane zwolnienie i nakłada grzywnę w wysokości

do 1 000 zł.

Możliwe

też jest częściowe zwolnienie z kosztów sądowych – a więc w określonej części.

Stanie się tak wówczas, gdy sąd dojdzie do wniosku, że strona w pozostałej

części jest w stanie pokryć koszty sądowe z własnych środków.

Problematyczny zwrot kosztów przeciwnika

Jeżeli

nawet strona zostanie zwolniona całkowicie z kosztów sądowych nie oznacza to, że

w przypadku sprawy przegranej nie będzie musiała zwracać kosztów przeciwnikowi.

Mówi o tym przepis art. 108 uksc. Co prawda w myśl zasady słuszności określonej

w art. 102 kpc w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od

strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle

kosztami – ale powinny to być właśnie szczególnie uzasadnione przypadki.

W

praktyce to oznacza, że aby strona przegrywająca sprawę nie została obciążona

kosztami przeciwnika muszą zaistnieć dodatkowe przesłanki oprócz tych, na

których podstawie strona została wcześniej zwolniona od kosztów sądowych. Wśród

nich wymienia się najczęściej precedensowy charakter sprawy oraz subiektywne

przekonanie strony o słuszności swojego żądania – co podlega każdorazowo ocenie

sądu na gruncie konkretnej sprawy.

Zauważyć

można, że konieczność zwrotu kosztów przeciwnika mimo wcześniejszego zwolnienia

strony od kosztów sądowych bywa stosowana przez sądy jako swego rodzaju „bat”

na sądowych pieniaczy. Zdarzają się przypadki, gdy strona wykaże przesłanki

zarówno do zwolnienia od kosztów sądowych jak i wyznaczenia pełnomocnika z

urzędu i wnosi zupełnie bezzasadny pozew bądź wniosek do sądu.

Przykładowo

– przy zupełnie pozbawionym podstaw faktycznych i prawnych żądaniu zapłaty

kwoty 100 000 zł, po przegraniu sprawy sąd może zasądzić od strony koszty

zastępstwa procesowego przeciwnika, którego reprezentował adwokat, według stawki

wynikającej z aktualnego Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie

opłat za czynności adwokackie – w tym przypadku będzie to 5 400 zł (więcej

niż wynosiła opłata sądowa).

Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.