Jak odzyskać pieniądze wpłacone na niewłaściwe konto?
Każdemu może przytrafić się pomyłka w przelewie bankowym. Pieniądze mogą trafić do niewłaściwej osoby (błąd w numerze rachunku bankowego) bądź suma przelewu może zostać błędnie wpisana (błąd w kwocie przelewu). Czy jest możliwość odzyskania takich pieniędzy i co robić, gdy właśnie nam się przydarzy taka wpadka?

Każdemu
może przytrafić się pomyłka w przelewie bankowym. Pieniądze mogą trafić do
niewłaściwej osoby (błąd w numerze rachunku bankowego) bądź suma przelewu może
zostać błędnie wpisana (błąd w kwocie przelewu). Czy jest możliwość odzyskania
takich pieniędzy i co robić, gdy właśnie nam się przydarzy taka wpadka?
Zasada ogólna
Zacząć
należy od wskazania ogólnej reguły wynikającej z kodeksu cywilnego (art. 405
k.c.), zgodnie z którą nikt nie może bogacić się w sposób bezpodstawny cudzym
kosztem. Kto korzyść nieuzasadnioną uzyskał, powinien ją zwrócić. Jeżeli zatem
ktoś otrzymał przelew bankowy w wyniku błędu wpłacającego, a nie jako
świadczenie wynikające z jakiegokolwiek stosunku prawnego, zobowiązania, innej
podstawy prawnej – prawo obliguje go do zwrotu takiej korzyści. Sytuację taką
określa się mianem „bezpodstawnego wzbogacenia”.
Sama
jednak zasada nie oznacza automatycznie, że zawsze będzie w praktyce stosowana
przez tego, który bezpodstawnie się wzbogacił. Zdarza się, że do zwrotu
pieniędzy dojdzie dopiero po przeprowadzeniu postępowania sądowego. Sporym
problemem może okazać się ustalenie tożsamości tego, kto się wzbogacił – jeżeli
do przelewu doszło w wyniku pomyłki w numerze rachunku bankowego, a dane
adresata przelewu nie zostały podane albo zostały wpisane błędnie. W sytuacji,
gdy przelaliśmy zbyt dużą kwotę problemu z ustaleniem danych odbiorcy co do
zasady nie ma.
Przepisy przed 2011 rokiem
Przed
wejściem w życie ustawy o usługach płatniczych banki zobligowane były do
weryfikowania przelewów poprzez sprawdzanie zarówno numeru rachunku bankowego
jak i danych osobowych jego posiadacza – adresata przelewu. Przy stwierdzeniu niezgodności
przelew nie dochodził do skutku. A nawet gdy doszło mimo to do przelewu, po stwierdzeniu
niezgodności bank musiał zwrócić pieniądze wpłacającemu.
W
pewnym sensie był to stan prawny „bezpieczniejszy” dla klientów banku, których przelewy
przechodziły „podwójną” weryfikację zarówno co do numeru rachunku bankowego jak
i danych osobowych odbiorcy.
Unikatowy identyfikator zlecenia
płatniczego
Ustawa
o usługach płatniczych z dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. Nr 199, poz. 1175 z
późn. zm.) wprowadziła pojęcie unikatowego identyfikatora. Według nowych
przepisów zlecenie płatnicze uznaje się za wykonane na rzecz właściwego
odbiorcy, jeżeli zostało wykonane zgodnie z unikatowym identyfikatorem bez
względu na dostarczone przez użytkownika inne informacje dodatkowe. Przy
wykonaniu transakcji płatniczych z wykorzystaniem rachunku bankowego unikatowym
identyfikatorem jest numer rachunku bankowego.
Inaczej
mówiąc liczy się wyłącznie numer rachunku bankowego, a pozostałe dane – w tym
dane osobowe odbiorcy przelewu – mogą, ale nie muszą być podane. Tym bardziej
więc te dodatkowe dane nie będą przez bank weryfikowane w czasie dokonywania
przelewu.
Kto stoi za numerem konta?
Numery
rachunków bankowych zawierają w sobie sumę kontrolną, która w dużym stopniu chroni
przed błędnym wpisaniem (przepisaniem) takiego numeru. Wciąż jednak mogą w
praktyce zdarzać się pomyłki polegające na wpisaniu w przelewie numeru prawidłowego
– a więc istniejącego w systemie – a jednak nie należącego do tej osoby, której
mieliśmy zamiar przelać pieniądze. Po odkryciu takiego błędu pojawia się
problem – jak zidentyfikować osobę, która otrzymała przelew, skoro znamy tylko
jej numer rachunku bankowego?
Tajemnica bankowa
Po
roku 2011 w przypadku błędnego przelewu banki nie miały obowiązku, by
odzyskiwać omyłkowo wpłacone pieniądze. Co więcej – dane osoby, która otrzymała
błędny przelew były chronione tajemnicą bankową, więc bank co do zasady nie
udostępniał tych danych. Niektóre banki oferowały płatną pomoc swoim klientom w
tym zakresie niejako pośrednicząc między stronami w próbie rozwiązania problemu.
W praktyce okazywało się to bardzo problematyczne.
Nowelizacja ustawy
W
lipcu 2018 roku doszło do nowelizacji ustawy o usługach płatniczych. Procedura
odzyskania omyłkowo wysłanych pieniędzy stała się dużo łatwiejsza:
- bank
w ciągu 3 dni od otrzymania zgłoszenia od klienta ma obowiązek powiadomić
odbiorcę błędnego przelewu (lub bank odbiorcy, jeżeli przelew został wykonany
między dwoma różnymi bankami) o obowiązku zwrotu pieniędzy;
- odbiorca
ma 30 dni na zwrot pieniędzy; zwrócone pieniądze trafią na specjalny rachunek
techniczny, a stamtąd na konto właściciela;
- jeśli
powyższe nie odniesie skutku, to nadawca przelewu może zwrócić się do banku o
udostępnienie danych osobowych odbiorcy, a bank ma obowiązek takiej informacji
udzielić (bank jest w tym przypadku zwolniony z tajemnicy bankowej);
- pozyskane
w ten sposób dane odbiorcy mogą być użyte jako dane pozwanego do wystąpienia przeciwko
niemu na drogę sądową w celu odzyskania pieniędzy;
- wykorzystanie
tych danych w innym celu niż dochodzenie zwrotu kwoty transakcji jest
przestępstwem zagrożonym karą grzywny do 30 tys. złotych.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.