Doręczenie fikcyjne – co to znaczy?
Instytucja tzw. doręczenia fikcyjnego funkcjonuje w polskim prawie zarówno w postępowaniu cywilnym, administracyjnym jak i karnym. Doręczenie fikcyjne nie jest terminem prawnym, a jedynie umownym sposobem opisania procedury, w której mimo braku doręczenia właściwego lub zastępczego uznaje się, że skutek doręczenia nastąpił. Nazwa „fikcyjne” może być dla wielu obywateli myląca, gdyż „fikcja” sugeruje zazwyczaj oderwanie od rzeczywistości. Tymczasem skutki doręczenia fikcyjnego w praktyce często okazują…

Instytucja
tzw. doręczenia fikcyjnego funkcjonuje w polskim prawie zarówno w postępowaniu
cywilnym, administracyjnym jak i karnym. Doręczenie fikcyjne nie jest terminem
prawnym, a jedynie umownym sposobem opisania procedury, w której mimo braku
doręczenia właściwego lub zastępczego uznaje się, że skutek doręczenia
nastąpił. Nazwa „fikcyjne” może być dla wielu obywateli myląca, gdyż „fikcja”
sugeruje zazwyczaj oderwanie od rzeczywistości. Tymczasem skutki doręczenia
fikcyjnego w praktyce często okazują się dla adresata nie tylko realne, ale
przed wszystkim bolesne.
Doręczenie w procedurze cywilnej
Sposoby
doręczenia są podobne w postępowaniach sądowych i postępowaniu
administracyjnym, choć różnią się w niektórych szczegółach. Zajmijmy się dla
przykładu postępowaniem cywilnym by opisać, w jaki sposób w praktyce działa
doręczenie fikcyjne. Reguluje to przepis art. 139 § 1 kodeksu postępowania
cywilnego:
Art.
139
§ 1.
W razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w artykułach
poprzedzających, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w
rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe należy złożyć w
placówce pocztowej tego operatora, a doręczane w inny sposób – w urzędzie
właściwej gminy, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania
adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo
pozostawiono, oraz z pouczeniem, że należy je odebrać w terminie siedmiu dni od
dnia umieszczenia zawiadomienia. W przypadku bezskutecznego upływu tego
terminu, czynność zawiadomienia należy powtórzyć.
Jak to wygląda w praktyce
Listonosz
w przypadku niezastania adresata ani osoby upoważnionej do odbioru w jego
imieniu przesyłki poleconej, pozostawia w skrzynce adresata pierwsze zawiadomienie,
czyli awizo. Informuje w nim, że przesyłkę należy odebrać w placówce pocztowej
w terminie 7 dni, wskazując datę końcową odbioru. Przykładowo, gdy listonosz
zostawił awizo w dniu 12 listopada, to wówczas przesyłkę będzie można odebrać
do dnia 19 listopada.
Następnie,
w przypadku braku zgłoszenia się adresata lub upoważnionej osoby do placówki
pocztowej listonosz podejmuje drugą i zarazem ostatnią próbę doręczenia. Będzie
to najczęściej dzień następujący po dniu upływu terminu odbioru przesyłki
wskazanego w pierwszym zawiadomieniu, czyli jak w powyższym przykładzie w dniu 20
listopada. W przypadku, gdy i tym razem listonosz nie zastanie adresata,
pozostawi powtórne zawiadomienie, wskazując znowu siedmiodniowy termin, do
którego będzie można odebrać przesyłkę zgłaszając się do placówki pocztowej,
zgodnie z naszym przykładem będzie to termin 27 listopada.
Jeżeli
adresat nadal nie zgłosi się po odbiór przesyłki, wówczas przesyłkę sądową
uznaje się za doręczoną z dniem upływu terminu wskazanego w powtórnym
zawiadomieniu. Przesłana korespondencja sądowa zostaje zwrócona do nadawcy,
czyli w tym przypadku do sądu z adnotacją, że nie została podjęta w terminie. Z
uwagi na „fikcję doręczenia” uznawana jest za odebraną przez adresata w dniu 27
listopada.
Skutki doręczenia fikcyjnego
Doręczenie
pisma sądowego w procedurze z użyciem awizo powoduje doniosłe skutki prawne. Od
momentu doręczenia rozpoczyna się bieg terminów procesowych. Od doręczenia
wyroku z uzasadnieniem biegnie termin na złożenie apelacji. Od daty doręczenia
pozwu biegnie dwutygodniowy termin na złożenie odpowiedzi na pozew. Od momentu
doręczenia postanowienia biegnie termin na złożenie zażalenia, itd.
Skuteczność doręczenia przez awizo
Skuteczność
doręczenia fikcyjnego zależy od spełnienia kilku przesłanek, wśród których
największe znaczenie praktyczne mają faktyczne zamieszkiwanie adresata pod
wskazanym na przesyłce adresem oraz prawidłowo dokonana awizacja.
W
orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że chwilowa nieobecność adresata
spowodowana wyjazdem służbowym, urlopem, pobytem w szpitalu czy sanatorium itp.
nie przekreśla skuteczności doręczenia per aviso. Jednak przebywanie poza
miejscem zamieszkania w czasie leczenia sanatoryjnego lub na wakacjach może być
okolicznością usprawiedliwiającą nieodebranie przesyłki w urzędzie pocztowym i
stanowiącą podstawę przywrócenia terminu.
Nieprawidłowości
przy dokonywaniu doręczenia per aviso (np. błędy w awizowaniu) powodują, że
czynność ta nie może zostać uznana za skutecznie dokonaną. Czynność ta jest wówczas
wadliwa. Jeżeli z doręczeniem związany jest skutek w postaci rozpoczęcia biegu
terminu, co ma szczególne znaczenie przy obliczaniu terminów do wniesienia
m.in. środków zaskarżenia, termin ten nie biegnie. Zatem wadliwość dokonanego w
trybie art. 139 § 1 KPC doręczenia nie stanowi podstawy do złożenia wniosku o
przywrócenie terminu.
Podsumowanie
Doręczenie
fikcyjne stanowi umowne określenie instytucji prawnej, którą lepiej byłoby
nazywać doręczeniem przez awizo. Uchroniłoby to wielu obywateli przed błędną
koncepcją, że fikcyjność takiego doręczenia znaczy tyle, że do niego w
rzeczywistości nie doszło.
Z
inicjatywy Kwartalnika „Iustitia” przeprowadzono badanie „Diagnoza świadomości
Polaków 2016”. Jego wyniki przedstawiają obraz, według którego większość
Polaków nie zdaje sobie sprawy z tego, iż ignorowanie skierowanych do nich
przesyłek sądowych i nie odbieranie ich w wyznaczonym terminie z urzędu
pocztowego może mieć negatywne skutki prawne, a w niektórych przypadkach
doprowadzić może nawet do wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez wiedzy
dłużnika. Znajomość skutków formalnych nieodebrania bądź odmowy przyjęcia
przesyłki sądowej zaprezentowało jedynie 36 % badanych, co stanowi alarmująco
niski odsetek.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.