Czy banki są odporne na oszustwa z użyciem duplikatu karty SIM?
Operatorzy sieci komórkowych wydają duplikaty kart SIM oszustom, którzy za pomocą różnych metod podszywają się pod swoje ofiary. W ten sposób przestępcy przechwytują numer telefonu, który może być wykorzystywany do autoryzacji operacji na rachunku bankowym. Kto wówczas odpowiada za wyprowadzenie środków z konta ofiary? Czy ofierze można zarzucić rażące niedbalstwo w zakresie zabezpieczenia swoich danych?

Operatorzy
sieci komórkowych wydają duplikaty kart SIM oszustom, którzy za pomocą różnych
metod podszywają się pod swoje ofiary. W ten sposób przestępcy przechwytują
numer telefonu, który może być wykorzystywany do autoryzacji operacji na
rachunku bankowym. Kto wówczas odpowiada za wyprowadzenie środków z konta
ofiary? Czy ofierze można zarzucić rażące niedbalstwo w zakresie zabezpieczenia
swoich danych?
Karta SIM przestała działać
Temat
oszustw na duplikat karty SIM i przekierowanie połączeń stał się głośny w
połowie ub. roku. Doszło wówczas do fali przypadków kradzieży pieniędzy z
rachunków bankowych, często poprzedzonych podejrzaną awarią karty SIM w
telefonie ofiary. Opiszemy dziś jedną z takich sytuacji skupiając się na
problemie odpowiedzialności za poniesione przez ofiarę straty finansowe.
Pan
Jan (imię fikcyjne) posiadał rachunek oszczędnościowy i konto osobiste w ING
Banku Śląskim. Do autoryzacji operacji bankowych na rachunkach wykorzystywał
telefon komórkowy zarejestrowany w sieci T-mobile. Wszystko funkcjonowało sprawnie
i bez zastrzeżeń, aż pewnego dnia telefon pana Jana przestał działać. Karta SIM
nie mogła zalogować się do sieci operatora, nawet przełożona do innego aparatu.
Pan Jan zgłosił sprawę do operatora, który zaproponował wymianę uszkodzonej
jego zdaniem karty SIM.
Spóźniona reakcja banku
Tymczasem
po trzech dniach od usterki karty SIM na numer stacjonarny pana Jana zadzwonił
pracownik banku z informacją o „dziwnych” operacjach jego na rachunkach
bankowych. Pracownik ten poinformował także pana Jana o zablokowaniu dostępu do
bankowości internetowej. Po przeprowadzeniu rozmowy pan Jan udał się osobiście
do oddziału banku, gdzie sprawdzono stan jego rachunków. Okazało się wówczas, że
mimo deklaracji telefonicznej, system bankowości internetowej wciąż był na jego
koncie aktywny.
Po
sprawdzeniu historii aktywności na rachunkach pana Jana okazało się, że
przestępcy zdążyli wyprowadzić z jego rachunku oszczędnościowego kwotę 266 000
zł. Kolejność działań oszustów utrwalona w rejestrze zdarzeń wyglądała
następująco. Najpierw doszło do zmiany hasła w systemie bankowym. Co istotne,
do jego zmiany bank nie wymagał znajomości poprzedniego hasła, a jedynie
podanie loginu, PESELu i nazwiska panieńskiego matki posiadacza rachunku. Następnie,
dysponując dostępem do rachunków bankowych ofiary, przestępcy dokonali w krótkich
odstępach czasowych kilkudziesięciu operacji przelewów środków finansowych na
różne inne konta. Nie wszystkie operacje przebiegały „gładko”, gdyż system
bankowy na jakiś czas zablokował dostęp („klient został zablokowany”),
prawdopodobnie z powodu dużej ilości niestandardowych transakcji.
Kto jest winien, że doszło do
nieautoryzowanych przelewów?
Część
środków przelanych na inne konta udało się zablokować zanim się „rozpłynęły”.
Jednak przestępcy zdążyli wypłacić spore kwoty z bankomatów znajdujących się w
dwóch różnych miastach – co zdążyła ustalić policja. Pan Jan złożył reklamację
w banku. Bank jednak nie poczuwa się do odpowiedzialności za zaistniałą
sytuację twierdząc, że klient dopuścił się rażącego niedbalstwa w
zabezpieczeniu swoich danych i wysnuwając przypuszczenia o zainstalowanym na
telefonie ofiary złośliwym oprogramowaniu.
Czy
taka postawa banku jest uzasadniona? Czy zabezpieczenia stosowane przez bank do
autoryzacji operacji na rachunkach bankowych można uznać za wystarczające,
jeśli przestępcy potrafią je obejść wykorzystując do tego duplikat karty SIM
swojej ofiary?
Ustawa o usługach płatniczych
By
to rozważyć należy się odwołać do przepisów Ustawy o usługach płatniczych z
dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. Nr 199, poz. 1175 z późn. zm.):
Art.
45 [Ciężar udowodnienia autoryzacji]
2. Wykazanie
przez dostawcę zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie jest
wystarczające do udowodnienia, że transakcja płatnicza została przez
użytkownika autoryzowana albo że płatnik umyślnie albo wskutek rażącego
niedbalstwa doprowadził do nieautoryzowanej transakcji płatniczej albo umyślnie
albo wskutek rażącego niedbalstwa dopuścił się naruszenia co najmniej jednego z
obowiązków, o których mowa w art. 42. Ciężar udowodnienia tych okoliczności
spoczywa na dostawcy.
Wśród
obowiązków wymienionych w art. 42 znajdują się:
Art.
42 [Obowiązki użytkownika instrumentów płatniczych]
1. Użytkownik
uprawniony do korzystania z instrumentu płatniczego jest obowiązany:
1)
korzystać z instrumentu płatniczego zgodnie z umową ramową oraz
2)
zgłaszać niezwłocznie dostawcy lub podmiotowi wskazanemu przez dostawcę
stwierdzenie utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia
instrumentu płatniczego lub nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu.
To
właśnie wspomniane w art. 45 ustawy rażące niedbalstwo bank zarzucił panu Janowi.
Czy jednak pan Jan swoim postępowaniem naruszył którykolwiek z obowiązków
opisanych w art. 42? Do czasu awarii karty SIM korzystał z instrumentu
płatniczego zgodnie z umową. O problemie z podejrzanymi operacjami na swoim
koncie dowiedział się od pracownika banku – sam przecież nie był w stanie
stwierdzić żadnych nieprawidłowości, bo informacje o operacjach nie mogły do
niego dotrzeć z powodu zablokowania jego karty SIM z chwilą wyrobienia przez
oszustów jej duplikatu. Na jakie więc rażące niedbalstwo powołuje się bank?
Banki wiedzą o zagrożeniu
Podkreślić
należy, że podatność systemów bankowych na tego rodzaju oszustwa stała się już
ponad pół roku temu przedmiotem troski Prezesa Urzędu Komunikacji
Elektronicznej. Wystąpił on nie tylko do dostawców mobilnych, ale również do
banków z wnioskiem o podjęcie działań mających na celu przeciwdziałanie
nadużyciom na rynku telekomunikacyjnym i bankowym. A jednak nie uchroniło to
pana Jana przed działaniami oszustów, którzy wykorzystali do ataku duplikat
jego karty SIM.
Oczywiście,
atak nie byłby skuteczny gdyby nie to, że przestępcy wcześniej się do niego
odpowiednio przygotowali. Weszli w posiadanie takich wrażliwych danych ofiary,
jak np. numer PESEL czy nazwisko panieńskie jego matki. Dziwi jednak łatwość, z
jaką oszuści nieznający przecież hasła dostępu do systemu, potrafili obejść
bankowe zabezpieczenia i hasło to zresetować. Równie niezrozumiała jest
opieszałość w działaniach banku, który potrzebował aż trzech dni by
skontaktować się z poszkodowanym, a w międzyczasie mimo ostrzeżeń z powodu
niestandardowych operacji płatniczych oszuści mogli bezproblemowo wypłacać
pieniądze swojej ofiary.
W
ewentualnym sporze sądowym to bank będzie musiał udowodnić, że poszkodowany
klient dopuścił się rażącego niedbalstwa w rozumieniu ustawy o usługach płatniczych.
Podkreślić należy, że w podobnych, już rozstrzygniętych sporach sądy przywiązują
dużą wagę do tej części definicji, która mówi o niedbalstwie „rażącym”. Oznacza
to, że nawet w przypadku, gdy poszkodowanemu klientowi banku będzie można
zarzucić, iż w jakimś stopniu sam przyczynił się np. do wycieku swoich danych wrażliwych,
to nie przekłada się to jeszcze automatycznie na jego winę. Zwłaszcza, gdy system
zabezpieczeń bankowych jest tak skonstruowany, że umożliwia całkowite przejęcie
kontroli nad bankowością internetową klienta przez osoby trzecie, bez należytej
weryfikacji tożsamości klienta i skutecznej kontroli jego operacji finansowych.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.