Problem przejścia uprawnień z rękojmi na osobę trzecią

2 lutego, 2020 · Mirosław Dyka · 5 min czytania

Orzecznictwo niejednolicie wypowiada się w kwestii dopuszczalności i trybu przejścia uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy z kupującego na jego następcę prawnego. Przyjrzymy się dwóm prezentowanym stanowiskom i wskażemy dominujące.

Zalecamy ostrożność podczas zakupów w sklepie: homeekspert.net

Orzecznictwo

niejednolicie wypowiada się w kwestii dopuszczalności i trybu przejścia

uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy z kupującego na jego

następcę prawnego. Przyjrzymy się dwóm prezentowanym stanowiskom i wskażemy

dominujące.

Na

czym polega problem?

Rękojmia

za wady fizyczne to uprawnienie kupującego rzecz kierowane do jej sprzedawcy. W

razie wystąpienia wady (np. rzecz nie ma właściwości, o których istnieniu

sprzedawca zapewnił kupującego) kupujący może skorzystać z odpowiedniego katalogu

uprawnień. Może przykładowo zażądać od sprzedawcy wymiany rzeczy na nową, wolną

od wad.

Sprawa

komplikuje się, gdy kupujący rzecz sam następnie przeniesie jej własność na

osobę trzecią, a do czynności tej dojdzie w okresie obowiązywania rękojmi z wcześniejszej

umowy sprzedaży. Czy w razie wystąpienia wady osoba trzecia (drugi kupujący)

może mieć roszczenie z rękojmi do poprzedniego sprzedawcy, z pominięciem tego,

który mu rzecz sprzedał „z drugiej ręki”?

Stanowisko

pierwsze – automatyczne przejście uprawnień

Według

tej koncepcji u podstaw uprawnień z tytułu rękojmi i gwarancji leży umowa

sprzedaży. Uprawnionym jest nabywca. Te uprawnienia o charakterze czysto

zobowiązaniowym nie są ściśle związane z kontrahentem, osobą nabywcy.

Założeniem odpowiedzialności z tytułu rękojmi i gwarancji jest wada fizyczna rzeczy.

W umowie sprzedaży i w idei odpowiedzialności za wady fizyczne rzeczy mamy do

czynienia z przejściem uprawnień. Zmiana właściciela rzeczy nie powinna

zwalniać zobowiązanego od odpowiedzialności za wady rzeczy.

Inaczej

mówiąc – uprawnienia z tytułu rękojmi idą za rzeczą, na wzór gwarancji. Zmiana właściciela nabytej rzeczy w drodze

umowy sprzedaży, zamiany i darowizny lub spadkobrania nie eliminuje więzi

prawnej ze sprzedawcą (producentem). Następcy prawni kupującego są tylko

kontynuatorami jego uprawnień.

Powyższe

stanowisko zostało przedstawione m.in. w Uchwale Pełnego Składu Izby Cywilnej i

Administracyjnej Sądu Najwyższego z 30 grudnia 1988 r., sygn. akt III CZP 48/88

oraz w Wyroku Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z 2 października 1997 r., sygn. akt

II CKN 361/97. Z kolei w Wyroku Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z 5 kwietnia 1974

r., sygn. akt II CR 109/74 zawarto tezę: „Uprawnienia

wynikające z rękojmi za wady (art. 556 § 1 KC) oraz gwarancji (art. 577 § 1 KC)

nie ograniczają się do osoby kupującego, ale przechodzą także na jego następców

prawnych.”

Stanowisko

drugie – konieczny jest przelew uprawnień

Zgodnie

z tym poglądem uprawnienia kupującego należy traktować jako wyraźnie związane

ze stosunkiem zobowiązaniowym sprzedaży. Kupujący ma zapewnioną ochronę swoich

interesów, z punktu widzenia ekwiwalentności świadczeń, przede wszystkim w

ramach stosunku prawnego, który łączy go ze sprzedawcą. Rozszerzenie zakresu

uprawnień poza ten stosunek niesie ze sobą określone komplikacje faktyczne.

Chodzi

o to, że cena, którą płaci pierwszy kupujący z reguły jest inna niż cena, jaką

strony ustaliły w kolejnej umowie sprzedaży. Powstaje więc pytanie, jakiej ceny

może żądać osoba trzecia (kolejny kupujący). Wydaje się, że skoro realizuje on

tylko uprawnienie kupującego, to może domagać się ceny, jaką kupujący zapłacił,

nie otrzyma więc marży, którą zazwyczaj kolejny sprzedawca dolicza do ceny

przedmiotu sprzedaży.

Sprawa

może skomplikować się jeszcze bardziej, gdy pierwszy kupujący zapłacił

zdecydowanie wyższą cenę sprzedawcy niż ta, której zażądał od kolejnego nabywcy

rzeczy sprzedanej już jako używana. Nabywca, który zapłacił znacznie niższą

cenę, odstępując od umowy miałby prawo do otrzymania ceny wyraźnie wyższej.

Wydano mu zaś rzecz, której wartość odpowiadała cenie niższej. Dopuszczenie przejścia

uprawnienia do odstąpienia od umowy stwarzałoby więc dla nabywcy możliwość

uzyskania korzyści, którą trudno uznać za usprawiedliwioną.

Tym

niemniej, możliwe jest przeniesienie przez kupującego uprawnień z tytułu

rękojmi za wady fizyczne rzeczy sprzedanej (z wyjątkiem uprawnienia do

odstąpienia do umowy) oraz kontraktowych roszczeń odszkodowawczych związanych z

tymi wadami na podstawie umowy przelewu na inny podmiot. Jest to dozwolone z

zachowaniem regulacji przewidzianej w kodeksie cywilnym dla wierzytelności

(przelew).

Powyższe

stanowisko zostało przedstawione m.in. w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu

Najwyższego – Izby Cywilnej z 5 lutego 2004 r., sygn. akt III CZP 96/03 oraz Wyroku

Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z 18 stycznia 2017 r., sygn. akt V CSK 223/16.

Która

koncepcja aktualnie dominuje w orzecznictwie?

Pierwotnie

Sąd Najwyższy przychylał się do pierwszej koncepcji, według której uprawnienia

wynikające z rękojmi za wady nie ograniczały się do osoby kupującego, ale

przechodziły także na jego następców prawnych. Z biegiem czasu doszło jednak do

zmiany, a niektórzy komentatorzy jako cezurę wskazują przełomową uchwałę SN z 5

lutego 2004 r., sygn. akt III CZP 96/03.

W ww.

uchwale podkreślono, że do przejścia uprawnień z rękojmi na osobę trzecią

konieczny jest przelew jako odrębna czynność prawna. Przelew może być wyraźnie

zastrzeżony w umowie sprzedaży pomiędzy zainteresowanymi stronami, nie jest

jednak wykluczone, aby został dokonany w drodze odrębnej umowy. Dodać wszakże

należy, że odstąpienie od umowy nie jest roszczeniem, lecz prawem kształtującym

i nie jest dopuszczalny przelew tego uprawnienia na osobę trzecią nie będącą

stroną umowy.

Podsumowanie

Wciąż

mamy do czynienia z niejednolitym orzecznictwem w kwestii zbywania uprawnień z

tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy. Aktualnie dominuje jednak stanowisko,

według którego takie uprawnienia nie przechodzą automatycznie na następcę

prawnego kupującego na podstawie li tylko umowy sprzedaży. Niezbędny jest do

tego przelew, w którym cedent (kupujący) przeniesie przysługujące mu w stosunku

do dłużnika (sprzedawcy) roszczenia z tytułu rękojmi za wady fizyczne na rzecz

cesjonariusza (osoby trzeciej).

Cesje

praw z tytułu rękojmi są dobrym standardem np. przy sprzedaży nieruchomości. Deweloper-sprzedawca

staje się dłużnikiem, wspólnota mieszkaniowa-kupujący wchodzi w rolę cedenta,

zaś kupujący mieszkanie Kowalski jest cesjonariuszem. Po zawarciu takiej umowy,

w razie wystąpienia wad fizycznych ujawnionych w nieruchomości Kowalski może

realizować swoje uprawnienia rękojmiane wprost względem dewelopera.

Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.