Awaria terminala płatniczego przy braku gotówki
Co robić jeśli w czasie dokonywania płatności dojdzie do awarii terminala płatniczego? Jak wtedy wygląda sytuacja prawna kupującego?

Co robić jeśli w czasie dokonywania płatności dojdzie do awarii terminala płatniczego? Jak wtedy wygląda sytuacja prawna kupującego?
Płatności elektroniczne
stają się coraz popularniejsze i powoli wypierają tradycyjną
gotówkę. Wygoda korzystania z kart kredytowych, debetowych,
zbliżeniowych, czy też płatności mobilnych za pomocą telefonu
sprawia, że dokonujemy zakupów często nie mając przy sobie
wystarczającej ilości banknotów czy bilonu.
Rozważamy przypadek, gdy
sprzedawca wyraźnie oferuje płatności elektroniczne, np. poprzez
ekspozycję logo danej karty płatniczej, czy też informacji o
przyjmowaniu płatności kartą. Zakładamy także, że jednocześnie
nie ma żadnej udostępnionej dla klienta informacji o ewentualnej
awarii terminala płatniczego i przyjmowaniu należności jedynie w
formie gotówki. Klient dokonał zakupu, towar został wydany. W
chwili dokonywania transakcji dochodzi do awarii terminala, np.
wskutek braku komunikacji. Sprzedawca informuje kupującego, że
akceptacja płatności kartą nie jest możliwa. Jeżeli klient nie
będzie miał możliwości uregulowania należności w inny sposób
powstanie dość kłopotliwa sytuacja…
Umowa sprzedaży została zawarta?
Przede wszystkim należy
stwierdzić wówczas, że umowa sprzedaży została zawarta.
Rozważając to od strony prawnej, złożone zostały zgodne
oświadczenia woli (najczęściej konkludentne – dorozumiane).
Sprzedawca spełnił swoje świadczenie poprzez wydanie towaru
kupującemu – co ma znaczenie dla zawarcia umowy sprzedaży rzeczy
oznaczonych co do gatunku. Pozostaje problem świadczenia po stronie
klienta, który powinien przecież zapłacić sprzedawcy umówioną
cenę. Jasne jest, że klient chce spełnić to świadczenie, wydał
bowiem sprzedawcy kartę bądź też sam włożył ją (czy też
zbliżył) do terminala.
Czyżby więc problem
leżał nie po stronie kupującego lecz po stronie sprzedawcy? Czy w
takiej sytuacji mogą znaleźć zastosowanie przepisy kodeksu
cywilnego dotyczące tzw. zwłoki wierzyciela, który uchyla się od
przyjęcia świadczenia – w tym przypadku od akceptacji płatności
kartą?
Niestety, kodeksowa
zwłoka wierzyciela dotyczy przypadków, gdy ten nie współdziała z
dłużnikiem przy wykonywaniu zobowiązania. Mogłoby tak być, gdyby
ewentualnie sprzedawca w ogóle odmówił akceptacji płatności
kartą, bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Jednak w tym przypadku
zarówno kupujący jak i sprzedawca zgodnie współpracują w
realizacji płatności. Tyle tylko, że nie dochodzi ona do skutku
mimo dobrej woli obydwu stron umowy.
W tym miejscu warto
zauważyć, że o ile sama umowa sprzedaży jest zawarta między
kupującym a sprzedawcą, to płatność kartą dokonywana przez
klienta przechodzi dość skomplikowaną drogę. Jest w ten proces
zaangażowanych kilka innych podmiotów (agent rozliczeniowy,
organizacja płatnicza, bank) i znajdują wówczas zastosowanie
przepisy Ustawy o usługach płatniczych z dnia 19 sierpnia 2011 r.
(Dz.U. Nr 199, poz. 1175). Sprzedawca jest w takim układzie nazywany
akceptantem. Nas interesuje w szczególności jeden przepis:
Art. 59e Odmowa
przyjęcia zapłaty przez akceptanta może nastąpić w przypadku:
1) upływu terminu, do
którego jest możliwe korzystanie z instrumentu płatniczego;
2) zablokowania
instrumentu płatniczego;
3) niezgodności
podpisu osoby upoważnionej do używania instrumentu płatniczego na
instrumencie płatniczym identyfikującym taką osobę z podpisem na
dokumencie obciążeniowym;
4) odmowy okazania
dokumentu stwierdzającego tożsamość w przypadku, o którym mowa w
art. 59f ust. 1;
5) stwierdzenia
posługiwania się instrumentem płatniczym przez osobę
nieuprawnioną;
6) braku możliwości
dokonania akceptacji transakcji płatniczej.
Ostatni, szósty punkt
powyższej regulacji jest interpretowany dość szeroko i obejmuje
także przypadki awarii terminala płatniczego. Okazuje się więc,
że akceptant – czyli nasz sprzedawca, może odmówić w takiej
sytuacji przyjęcia zapłaty od kupującego. Oczywiście to w żaden
sposób nie rozwiązuje problemu. Można tylko stwierdzić, że życie
jak zwykle wyprzedza ustawodawcę, gdyż w opisanej sytuacji po
prostu brakuje prostych i skutecznych rozwiązań prawnych.
Pozostaje nam więc
konkluzja, że awarii terminala płatniczego nie należy traktować w
kategoriach „winy” ani sprzedawcy, ani tym bardziej kupującego –
którego nie można również winić za brak posiadania przy sobie
odpowiedniej ilości gotówki. Odpowiedzialność za problem rozmywa
się po stronie podmiotów trzecich. Natomiast kupujący i
sprzedawca powinni w dalszym ciągu, z zachowaniem dobrej woli
współdziałać w rozwiązaniu tej skomplikowanej sytuacji – bo to
leży w najlepszym interesie obu stron.
Możliwe jest więc w
niektórych przypadkach odstąpienie od umowy i zwrot wzajemnych
świadczeń, który sprowadza się do zwrotu przez kupującego
zakupionego towaru. Oczywiście nie będzie to możliwe np. po
skonsumowaniu obiadu w restauracji, czy też po zatankowaniu paliwa
do baku na stacji benzynowej. W takich przypadkach należy wspólnie
szukać innych sposobów uregulowania należności. Choćby za pomocą
telefonu komórkowego (płatności blik), skorzystania z bankomatu (o
ile jest w pobliżu), przelewu dokonanego za pomocą komputera
sprzedawcy. Jest także możliwe wystawienie przez sprzedawcę
faktury z odroczonym terminem płatności.
Pamiętać należy, że
sprzedawca nie ma prawa żądać od kupującego jakiegokolwiek
„zastawu”, w szczególności pozostawienia dokumentu tożsamości
lub samej karty płatniczej. Nie próbujmy także sami tego
proponować ze względu m.in. na ochronę danych osobowych czy inne
niebezpieczeństwa związane z wykorzystaniem dowodów tożsamości.
Także wzywanie policji na nic się nie zda, skończy się jedynie
spisaniem protokołu i niepotrzebną eskalacją konfliktu.
Doświadczeni sprzedawcy
zazwyczaj są przygotowani na tego rodzaju sytuacje (szczególnie
stacje benzynowe) i potrafią zaproponować rozsądne rozwiązanie,
satysfakcjonujące obie strony. Polubowne, dokonane z dobrą wolą
zarówno kupującego jak i sprzedawcy wyjście z sytuacji jest
konieczne, gdy brak jest prostego rozwiązania prawnego, a spór na
tym tle między stronami nie będzie z korzyścią dla żadnej z
nich.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.