Koszty nieodebranej przesyłki w klauzulach niedozwolonych

19 maja, 2019 · Mirosław Dyka · 7 min czytania

Nieodbieranie przez kupujących przesyłek, zwłaszcza pobraniowych, bywa uciążliwe dla sprzedających. Niektórzy przedsiębiorcy usiłują zabezpieczać się przed takimi sytuacjami poprzez zapisy w regulaminie sklepu. Dlaczego to może być dla nich zgubne – o tym w dzisiejszym artykule.

Zalecamy ostrożność podczas zakupów w sklepie: homeekspert.net

Nieodbieranie

przez kupujących przesyłek, zwłaszcza pobraniowych, bywa uciążliwe dla

sprzedających. Niektórzy przedsiębiorcy usiłują zabezpieczać się przed takimi sytuacjami

poprzez zapisy w regulaminie sklepu. Dlaczego to może być dla nich zgubne – o

tym w dzisiejszym artykule.

Postępowanie przed Prezesem UOKiK

Rozważania

przeprowadzimy na kanwie decyzji Prezesa UOKiK nr RŁO-3/2019 z dn. 5 kwietnia

2019 r., sygn. akt RŁO.611.1.2018.JZL. Została ona wydana po przeprowadzeniu

postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, a

więc dotyczyła konkretnych zapisów – w tym przypadku w regulaminie jednego ze

sklepów internetowych. Pod lupą Prezesa znalazły dwa postanowienia:

  1. „W

    przypadku bezpodstawnego uchylania się przez Klienta od odbioru przesyłki,

    Klient jest zobowiązany zwrócić Sklepowi wszelkie koszty, które Sklep poniósł w

    związku z realizacją zamówienia”

  2. „Koszty

    dostarczenia zamówionego towaru pokrywa klient. Koszty są uzależnione od wagi

    zamówionych towarów oraz wielokrotności wysyłki (ponowne nadanie) i wynoszą

    odpowiednio: 14 pln i więcej (wielokrotna wysyłka w przypadku nieskutecznego

    trzykrotnego doręczenia plus koszt zwrotu i dodatkowego doręczenia na życzenie

    Klienta)”

Stan

faktyczny przedmiotowej sprawy sięga 2016 r., w którym Prezes Urzędu otrzymał

od Powiatowego Rzecznika Konsumentów zawiadomienie dotyczące podejrzenia

stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy

konsumentów poprzez stosowanie regulaminu sklepu internetowego zawierającego

postanowienia, które mogą naruszać przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.) i ograniczać prawa

konsumentów.

Co chciał osiągnąć przedsiębiorca?

Analizując

oba kwestionowane zapisy oczywistym staje się, że sprzedawca internetowy

zamierzał zabezpieczyć swoje interesy w przypadku problemów z dostarczaniem

przesyłek. W pierwszym postanowieniu umownym sformułował pewną zasadę ogólną,

według której kupujący bezpodstawnie uchylający się od odbioru przesyłki będzie

obciążony „wszelkimi kosztami”, które w związku z tym poniósł sprzedawca. W

drugim postanowieniu podjęto próbę sprecyzowania kosztów dostarczenia w

przypadku wielokrotnych prób po nieskutecznym doręczeniu przesyłki, jako

wielokrotność kwoty 14 zł.

Mogłoby

się wydawać i tak z pewnością rozumował sprzedawca, że postanowienia umowne w

takim brzmieniu nie będą naruszać praw konsumenta i nie są sprzeczne z dobrymi

obyczajami. Niestety, rozumowanie Prezesa UOKiK okazało się zgoła odmienne.

„Wszelkie koszty”

W

przypadku pierwszego z analizowanych postanowień problematyczne okazało się

sformułowanie „wszelkie koszty”. Zdaniem Prezesa postanowienie narusza dobry

obyczaj, zgodnie z którym przedsiębiorca powinien przedstawiać warunki umowy

zawieranej z konsumentem w sposób jasny i precyzyjny. Tymczasem kwestionowane

postanowienie zawiera pojęcie niejasne i niezrozumiałe „wszelkie koszty”.

Stosowanie tego postanowienia prowadzi do jednostronnego ustalania przez przedsiębiorcę

uprawnień i obowiązków stron umowy, a w konsekwencji prowadzi do podejmowania

przez przedsiębiorcę działań, których konsument nie może przewidzieć i na które

konsument nie wyraża zgody. Niejasne pojęcia nie dają de facto wiedzy

konsumentowi co do rzeczywistej wysokości kosztów, jakie jest on zobowiązany

ponieść na rzecz przedsiębiorcy w związku z nieodebraniem przesyłki, a ponadto

pozostawiają przedsiębiorcy uprawnienie do arbitralnego decydowania o tym, co

obejmują „wszelkie koszty”.

Prezes

orzekł również, że kwestionowane postanowienie narusza dobry obyczaj, zgodnie z

którym konsument powinien mieć pełną wiedzę o wysokości kosztów dodatkowych i

warunkach, w jakich może być nimi obciążony przez przedsiębiorcę. Tymczasem

konsumenci nie zostali dostatecznie poinformowani, w jakich sytuacjach przedsiębiorca

będzie ich obciążał kosztami wielokrotnej wysyłki („wszelkimi kosztami”).

Analizując kwestionowane postanowienie należy bowiem zauważyć, iż w przypadku

nieskutecznego doręczenia przesyłki, uczciwość kupiecka wymaga, aby konsument

wiedział, że przedsiębiorca przed dokonaniem ponownej wysyłki podejmie

efektywne działania mające na celu skontaktowanie się z konsumentem i

wyjaśnienie przyczyn nieodebrania przesyłki przez adresata.

Oprócz

naruszenia dobrych obyczajów przedmiotowy zapis stanowi rażące naruszenie

interesów konsumentów. Polega ono na tym, że stosując kwestionowane

postanowienie przedsiębiorca dąży do przerzucenia na konsumentów

odpowiedzialności za nieodebranie przesyłki. Ponadto rażące naruszenie

interesów konsumentów polega również na braku pewności co do kształtu stosunku

prawnego wiążącego konsumenta, z uwagi na dowolność i arbitralność decyzji przedsiębiorcy

co do ustalania „wszelkich kosztów” poza kontrolą lub wiedzą konsumenta.

Przedsiębiorca może tym samym jednostronnie kształtować stosunek prawny z

konsumentem, co rażąco narusza interesy konsumentów.

„14 pln i więcej”

W

przypadku drugiego analizowanego zapisu Prezes przedstawił podobne zarzuty,

zarówno co do naruszenia dobrego obyczaju jak i rażącego naruszenia interesów

konsumentów. Sformułowanie „14 pln i więcej” jako pojęcie niejasne nie daje de

facto wiedzy konsumentowi co do rzeczywistej wysokości kosztów, jakie jest on

zobowiązany ponieść na rzecz przedsiębiorcy w związku z nieodebraniem przesyłki

oraz ponownym (i wielokrotnym) jej wysłaniem, a ponadto pozostawia przedsiębiorcy

uprawnienie do jednostronnej interpretacji tego sformułowania. Stosowanie

kwestionowanego postanowienia może prowadzić do jednostronnego ustalania przez przedsiębiorcę

uprawnień i obowiązków stron umowy, a w konsekwencji prowadzić do podejmowania

przez przedsiębiorcę działań, których konsument nie może przewidzieć i na które

konsument nie wyraża zgody.

Kwestionowane

postanowienie narusza również dobry obyczaj, zgodnie z którym konsument

powinien mieć pełną wiedzę o wysokości kosztów dodatkowych i warunkach, w

jakich może być nimi obciążony przez przedsiębiorcę. Przedsiębiorca wskazuje

wyłącznie, że koszty uzależnione są od „wagi i wielokrotności wysyłki

(wielokrotna wysyłka w przypadku nieskutecznego trzykrotnego doręczenia plus

koszt zwrotu i dodatkowego doręczenia na życzenie Klienta)”. Powyższe

stwierdzenie sformułowane jest w sposób zawiły i niejasny. Pozwala ono przedsiębiorcy

na obciążanie konsumenta kosztami wielokrotnej wysyłki w przypadku

nieskutecznego aż trzykrotnego doręczenia. Dodatkowo konsument obciążany jest

kosztem zwrotu i dodatkowego doręczenia na życzenie, które to koszty nie

zostały sprecyzowane.

Powyższe

postanowienie nie uwzględnia okoliczności zwolnienia się konsumenta od

odpowiedzialności za nieodebranie przesyłki. Zatem możliwa jest sytuacja, że za

niedostarczenie przesyłki odpowiedzialność ponosi przewoźnik lub operator

pocztowy, a nie konsument. Tymczasem w kwestionowanym postanowieniu regulaminu przedsiębiorca

z góry zakłada odpowiedzialność kupującego za nieodebranie przesyłki. Gdyby przedsiębiorca

działał zgodnie z dobrymi obyczajami, powinien jako profesjonalista dochować

należytej staranności i podjąć próbę skontaktowania się z konsumentem w celu

ustalenia powodów nieodebrania przesyłki.

Sprzeczność

przedmiotowego postanowienia z dobrymi obyczajami polega na odgórnym

przesądzaniu przez przedsiębiorcę o odpowiedzialności konsumenta za

nieodebranie przesyłki i zobowiązywaniu konsumenta do zapłaty z tego tytułu

dodatkowych – bliżej nieokreślonych – kosztów. Stosując taki zapis przedsiębiorca

może podejmować działania mające na względzie uzyskanie korzyści dla siebie,

niekoniecznie dla konsumenta.

Z

kolei rażące naruszenie interesów konsumentów polega m.in. na tym, że stosując

kwestionowane postanowienie przedsiębiorca dąży do przerzucenia na konsumentów

odpowiedzialności za nieodebranie przesyłki, a co za tym idzie kosztów jej

ponownej (i wielokrotnej) wysyłki. Ponadto rażące naruszenie interesów

konsumentów polega również na braku pewności co do kształtu stosunku prawnego

wiążącego konsumenta, z uwagi na dowolność i arbitralność decyzji przedsiębiorcy

co do ustalania kosztów, jakimi obciąży konsumenta. Określenie, że koszty te

„wynoszą 14 pln i więcej” pozostaje poza kontrolą lub wiedzą konsumenta.

Przedsiębiorca może tym samym jednostronnie kształtować stosunek prawny z

konsumentem, co może rażąco naruszać interesy konsumentów.

Decyzja Prezesa UOKiK

Ostatecznie

decyzją Prezesa oba kwestionowane zapisy zostały uznane za niedozwolone

postanowienia umowne w rozumieniu art. 385(1) § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964

r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1025), co stanowi

naruszenie art. 23a ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i

konsumentów, i zakazano ich wykorzystywania. Przedsiębiorca został zobowiązany

do opublikowania na swojej stronie internetowej stosownego oświadczenia oraz do

publikacji wersji jawnej niniejszej decyzji w całości z zaznaczeniem, że

decyzja ta jest prawomocna.

Ze

względu m.in. na niewielki obrót sklepu internetowego na przedsiębiorcę

nałożono stosunkowo niewielkie kary – po 500 zł za każdą klauzulę niedozwoloną.

Za okoliczność łagodzącą Prezes Urzędu uznał, że przedsiębiorca zaniechał

stosowania kwestionowanych postanowień wzorca umowy poprzez zmianę ich treści w

nowoopracowanym regulaminie, który został wprowadzony do obrotu jeszcze przed

wydaniem decyzji.

Podsumowanie

Jak

widać z powyższego przypadku, dobre intencje niekoniecznie przekładają się na skonstruowanie

bezpiecznych i przede wszystkim zgodnych z prawem zapisów w regulaminie sklepu

internetowego. Niekwestionowane pozostaje, że jeśli przedsiębiorca wyśle towar,

a konsument go nie odbierze, przedsiębiorca ma prawo żądać zwrotu kosztów

przesyłki zwrotnej. Rzecz jednak w tym, że konsument może zwolnić się z

odpowiedzialności, wykazując, że nie odebrał przesyłki nie ze swojej winy. Jeżeli

z zapisu regulaminowego wynika, że przedsiębiorca z góry zakłada

odpowiedzialność konsumenta za nieodebranie przesyłki i w sposób arbitralny

przyznaje sobie prawo do obciążenia go niejasno określonymi („wszelkimi”, „i

więcej”) kosztami, to jest to prosta droga do wszczęcia postępowania, uznania

tego zapisu za klauzulę niedozwoloną i nałożenia na sprzedawcę kar.

Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.