O faktach i ocenach w internetowym komentarzu do transakcji
Kiedy komentarz lub opinia o sprzedawcy może zostać uznana za naruszenie jego dóbr osobistych?

Kiedy komentarz lub opinia o sprzedawcy może zostać uznana za naruszenie jego dóbr osobistych?
Po dokonaniu zakupu
w sklepie internetowym klient może dokonać oceny zawartej transakcji wystawiając
opinię lub komentarz. Często nawet jest do tego zachęcany czy to przez
sprzedawcę, czy przez serwis transakcyjny pośredniczący w sprzedaży. Wystawiona
przez klienta opinia pojawia się na stronie internetowej sklepu bądź serwisu i
staje się wskazówką dla innych kupujących poszukujących informacji na temat
danego sprzedawcy. Ma zatem ogromne znaczenie dla sprzedawcy, gdyż jej
negatywna treść może skutecznie zniechęcać potencjalnych kupujących do
zawierania umów z tym właśnie sprzedawcą.
Problemu oczywiście
nie ma, jeśli komentarz jest pozytywny. Co jeśli jednak jest to opinia
negatywna (tzw. „negatyw”), a sprzedawca czuje się nią pokrzywdzony? Czy klient
wystawiający negatywny komentarz może narazić się na pozew ze strony sprzedawcy
o naruszenie jego dóbr osobistych?
Kiedy dochodzi do naruszenia dóbr osobistych
Sprzedawca może być
przekonany o tym, że w rezultacie danego zachowania (np. wystawienia
komentarza) klienta doszło do naruszenia albo zagrożenia dobra osobistego sprzedawcy
– np. jego czci, dobrego imienia czy renomy. Konieczne jednak jest zaistnienie
dodatkowej przesłanki – bezprawności zachowania tego, kto dobra osobiste
narusza. Jednocześnie ze względu na domniemanie
bezprawności poszkodowany nie musi udowadniać, że zachowanie sprawcy
naruszenia było niezgodne z prawem lub zasadami współżycia społecznego. To
sprawca (w naszym przypadku klient) w celu zwolnienia się z odpowiedzialności
musi udowodnić, iż jego działanie było zgodne z prawem lub zasadami współżycia
społecznego.
W doktrynie prawa
podkreśla się, że nie ma mowy o bezprawności działania polegającego na
wypowiedzi, jeżeli zawarty w niej zarzut był nie tylko subiektywnie, ale i
obiektywnie prawdziwy, a został postawiony niepublicznie w celu ochrony
uzasadnionego interesu sprawcy działania lub interesu społecznego. Problem
pojawia się na płaszczyźnie ustalenia, czy mamy w danym przypadku do czynienia
z zarzutem prawdziwym.
Zarzuty mogą mieć
formę twierdzeń co do faktów oraz
ujemnych ocen. Stwierdzenia faktów odnoszą się do zdarzeń lub sytuacji,
które mogą być obiektywnie ustalone i sprawdzone w kategoriach prawdy i fałszu,
natomiast oceny działalności czy postępowania osoby krytykowanej nie podlegają
takiej weryfikacji ze względu na ich subiektywny charakter. W pierwszym
przypadku zarzut krytyczny może być przedmiotem dowodzenia, a jeśli sprawca
naruszenia nie wykaże jego prawdziwości, nie może zasadnie powoływać się na
swobodę krytyki jako okoliczność usprawiedliwiającą; natomiast w drugim wypadku
zarzut krytyczny nie podlega sprawdzalności w kategoriach prawdy i fałszu, a
badanie jego treści w kategoriach słuszności, czy zasadności pozbawione byłoby
obiektywnej miary i – w konsekwencji – zawsze prowadziłoby do kwestyjnego
rezultatu i czyniłoby z sądu arbitra najróżnorodniejszych ocen w dziedzinie krytyki
społecznej, artystycznej, naukowej.
Jak zatem powyższe
rozważania teoretyczne przenieść na grunt praktyki?
Sprawa flakonika perfum w formie „testera”
W 2014 r. klientka
zakupiła w sklepie internetowym wodę toaletową. Na aukcji było zdjęcie
flakonika z oryginalnym ozdobnym korkiem wraz z opisem, że produkt będzie
wysłany w opakowaniu zastępczym. Po otrzymaniu produktu klientka zareklamowała
u sprzedawcy brak oryginalnego korka żądając jego dosłania. Sprzedawca zarzucił
kupującej, iż ta „nie doczytała” opisu aukcji i zaproponował odesłanie towaru
na jej koszt. Na to klientka nie przystała, zachowała dla siebie produkt i
wystawiła sprzedawcy następujący komentarz tzw. neutralny:
Perfumy nie miały
oryginalnego korka, tak, jak pokazane na zdjęciu, tylko zwykłą plastikową
zakrętkę. Nie nadają się na prezent. Sprzedawca zamieścił informację o pudełku
zastępczym, o korku zastępczym już nie. Odsyłanie, to strata czasu i
pieniędzy.
Komentarz ten nie
spodobał się sprzedawcy. Zamieścił obok niego własną odpowiedź:
Przedmiot jest zgodny z opisem. Jeśli kupujący celowo
wystawia neutralny komentarz nie odsyłając towaru przez swoje niedoczytanie
opisów to jest to wyłącznie jego wina i zamierzone działanie. Na innej Aukcji
miał produkt z korkiem, a wybrał ten.
Co więcej, po
zaistnieniu powyższej sytuacji sprzedawca zmienił opis produktu uzupełniając
aukcję o następującą informację:
„Z racji, że niektórzy kupujący mają problem z czytaniem
opisów i regulaminów – (…) z tej aukcji NIE posiada korka, na innej aukcji
jest produkt czyli wersja z korkiem”.
Finał sądowy
Na tym jednak
sprawa się nie zakończyła. Sprzedawca zażądał od kupującej usunięcia jej
komentarza. Do porozumienia stron ostatecznie nie doszło i sprzedawca złożył
przeciwko kupującej pozew o naruszenie jego dóbr osobistych. Rozważając, czy
doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda Sąd skupił się na tym, czy
komentarz wystawiony przez pozwaną miał charakter bezprawny. W pierwszym
rzędzie chodziło o ustalenie, czy jego treść odnosi do ocen (które byłyby trudno
weryfikowalne) czy też raczej do faktów – które podlegają sprawdzeniu w danym
stanie faktycznym.
Odnosząc się do
treści komentarza klientki Sąd ustalił, że:
Wypowiedź zamieszczona przez pozwaną w spornym
komentarzu zawiera stwierdzenia co do faktów, opisuje w niej jedynie przebieg
dokonanej transakcji z pozwanym, zawiera suche fakty, bez dokonywania oceny,
zarówno pozytywnej jak i negatywnej. Jest to relacja z tego co miało miejsce w
rzeczywistości. Pozwana wskazuje w niej, że perfumy, które zakupiła od pozwanego
nie miały oryginalnego korka. Element ten miał dla pozwanej istotne znaczenie,
ponieważ zakup miał stanowić prezent dla koleżanki. Faktycznie pozwana pomimo,
iż na fotografii umieszczonej obok opisu produktu flakon miał korek oryginalny
otrzymała perfumy z korkiem zastępczym – zwykłym korkiem plastikowym.
Zamieszczając komentarz pozwana skorzystała z uprawnień jakie wynikają z
Regulaminu serwisu internetowego (…). Postanowienia w nim zawarte (w
szczególności art. 11 regulaminu) dają uprawnienia użytkownikom do wymiany
subiektywnych opinii o przebiegu transakcji i realizacji umowy.
Pozwana dodała komentarz neutralny zawierając opis
transakcji z odniesieniem się do braku oryginalnego korka do perfum, co miało
dla niej niewątpliwie istotne znacznie z uwagi na przeznaczenie zakupionego
produktu. Należy wskazać przy tym, że opis produktu zawierał informacje o
pudełku zastępczym, natomiast brak w nim było informacji o korku zastępczym, co
w połączeniu z zamieszczonym obok opisu zdjęciem produktu (nazywanym na stronie
powoda jako (…) zawierającego korek ozdobny, dawało podstawę do przyjęcia, że
produkt będzie miał opakowanie z oryginalnym korkiem.
Wobec ustalenia, że
komentarz kupującej zawiera prawdziwe stwierdzenia co do faktów – nie miał on
charakteru bezprawnego. Zdaniem Sądu nie doszło do naruszenia dóbr osobistych
powoda, a powództwo zostało oddalone. Wyrok taki został podtrzymany także w
drugiej instancji.
Podsumowanie
Z przytoczonej
sytuacji wynika, że komentarz lub opinia o sprzedawcy nie będzie uznana za
naruszenie jego dóbr osobistych wówczas, gdy ogranicza się do suchych i
weryfikowalnych faktów o przebiegu transakcji. Gdyby kupująca pokusiła się o
dokonanie oceny osoby sprzedawcy, przypisując mu jakieś cechy charakteru bądź opisując
go np. epitetami – miałaby duży problem z udowodnieniem prawdziwości takiej
oceny w czasie postępowania sądowego. Zalecamy zatem powściągliwość i
rzeczowość w formułowaniu opinii i komentarzy bez ulegania zbędnym emocjom.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.