Reklamacja bez tytułu
Tytuł dzisiejszego wpisu został sformułowany nieco przewrotnie. Zazwyczaj bowiem mówimy albo o reklamacji z tytułu rękojmi, albo o reklamacji na podstawie gwarancji. Inaczej mówiąc – żądaniu konsumenta dotyczącemu doprowadzenia zakupionej rzeczy do stanu zgodności z umową powinno towarzyszyć powołanie się na jedną z dwóch podstaw prawnych. Co jeśli żądanie nie zawiera wprost sformułowania o „tytule rękojmi” bądź „tytule gwarancji”?

Pojęcie
reklamacji
kodeksie cywilnym. Nawet w przepisach o rękojmi czy gwarancji ustawodawca nie
posługuje się pojęciem reklamacji. Można znaleźć reklamację w innych ustawach,
np. w Ustawie o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o
Rzeczniku Finansowym, gdzie jest definiowana jako wystąpienie skierowane do
podmiotu rynku finansowego przez jego klienta, w którym klient zgłasza
zastrzeżenia dotyczące usług świadczonych przez podmiot rynku finansowego.
Podobnie jest w Ustawie Prawo Telekomunikacyjne, gdzie mowa jest o postępowaniu
reklamacyjnym.
Z powyższego wynika, że przy umowie sprzedaży
– także na odległość – reklamację należy traktować podobnie jak na gruncie
innych ustaw, jako zgłoszenie przez kupującego zastrzeżeń co do prawidłowego wykonania
umowy. Istotne przy tym jest, że w języku potocznym pojęcie reklamacji jest o
wiele bardziej zrozumiałe i zakorzenione w społeczeństwie niż stosunkowo nowe
pojęcie rękojmi. Choćby dlatego, że wszyscy wiemy co znaczy „reklamować” towar,
„zareklamować” jakość świadczonej usługi itd.
Brak
wyraźnego wskazania podstawy prawnej w żądaniu
Załóżmy więc taką sytuację, że kupujący (niech
to będzie konsument) stwierdza wadliwość zakupionego produktu. Następnie odsyła
sprzedawcy wadliwy produkt wraz z oświadczeniem: „Reklamuję produkt z powodu wady,
żądam wymiany na nowy”. Kropka. W oświadczeniu nie ma słowa o rękojmi
lub gwarancji, tym bardziej nie ma odniesienia do konkretnych przepisów kodeksu
cywilnego. Jak zatem traktować takie żądanie?
Spójrzmy na jeden z przepisów kodeksu
cywilnego regulujących uprawnienie do rękojmi:
Art. 561
§ 1. Jeżeli rzecz sprzedana ma
wadę, kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo usunięcia wady.
§ 2. Sprzedawca jest
obowiązany wymienić rzecz wadliwą na wolną od wad lub usunąć wadę w rozsądnym
czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego.
(…)
Przepis nie wymaga od kupującego, by ten
powoływał się na rękojmię – użył tego terminu w składanym oświadczeniu, bądź
też by wskazywał jednostkę redakcyjną kodeksu. Wystarczy, że mamy do czynienia
z wadą rzeczy sprzedanej, a kupujący zażąda wymiany rzeczy lub usunięcia wady.
To wystarczy do powstania obowiązku po stronie sprzedawcy, który
skonkretyzowany jest w § 2.
Gdy
sprzedawca jest też gwarantem
Jedyny przypadek budzący wątpliwości może
zaistnieć wówczas, gdy sprzedawca sam udziela gwarancji na oferowany produkt
(bo np. jest jego producentem). W takiej sytuacji sprzedawca może zwrócić się
do reklamującego o wyraźne wskazanie, czy ten woli skorzystać z uprawnień
rękojmianych czy gwarancyjnych. Jeżeli natomiast sprzedawca nie udzielił
kupującemu gwarancji – sytuacja jest jasna i żądanie kupującego należy
traktować jako wykonywanie uprawnień z tytułu rękojmi.
Podstawa
faktyczna jest ważniejsza niż prawna
W podobnym kierunku zdaje się podążać
orzecznictwo sądowe. Dla przykładu w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z
dnia 22 stycznia 2015 r. (I ACa 347/14) zawarto tezę, iż
Decydujące znaczenie dla skorzystania z uprawnienia do odstąpienia od
umowy na podstawie przepisów o rękojmi za wady należy przypisać podstawie
faktycznej złożonego oświadczenia o odstąpieniu od umowy, a nie podstawie
prawnej wskazanej przez stronę korzystającą z tego uprawnienia.
W powyższej sprawie chodziło o to, że strona
odstąpiła od umowy powołując się na nieprawidłową podstawę prawną, a i tak nie
miało to znaczenia dla skuteczności tego oświadczenia, skoro w oświadczeniu zostały
wskazane okoliczności faktyczne uzasadniające zastosowanie odstąpienia od umowy.
Zrzucanie
odpowiedzialności na gwaranta
Zdarza się w praktyce (nawet dość często), że
sprzedawca w obliczu zgłoszenia mu reklamacji oświadcza konsumentowi, że ze
sprawą należy zwrócić się do producenta. Wygląda to zazwyczaj na zwykłą próbę
zrzucenia problemu na kogoś innego. Jeżeli konsument nie powołuje się wprost na
udzieloną mu gwarancję, a treść żądania odpowiada przykładowi cytowanemu kilka
akapitów wyżej – oznacza to iż zgłoszono reklamację z tytułu rękojmi.
Jeżeli w takiej sytuacji konsument ulegnie
sugestiom sprzedawcy i przekieruje swoje roszczenia do gwaranta (najczęściej
producenta) i jeśli roszczenia zostaną zaspokojone – sprawę należy od strony
faktycznej uznać za załatwioną. Nie oznacza to bynajmniej, że postępowanie
sprzedawcy było zgodne z prawem, gdyż wskutek zgłoszenia konkretnego żądania
sprzedawcy to sprzedawca powinien zadośćuczynić żądaniom konsumenta, a nie
gwarant.
Co więcej, odpowiedź sprzedawcy na reklamację
konsumenta, która sprowadza się do treści: „To
nie moja sprawa, proszę udać się do serwisu producenta” nie jest
merytorycznym ustosunkowaniem się do żądania w ustawowym terminie 14 dni. To
znaczy, że po upływie tego terminu z mocy prawa roszczenie konsumenta zostało
uznane przez sprzedawcę – i ten nie może na dalszym etapie podnosić zarzutów
np. dotyczących braku wystąpienia wady:
Art. 5615 kodeksu
cywilnego
Jeżeli
kupujący będący konsumentem zażądał wymiany rzeczy lub usunięcia wady albo
złożył oświadczenie o obniżeniu ceny, określając kwotę, o którą cena ma być
obniżona, a sprzedawca nie ustosunkował się do tego żądania w terminie
czternastu dni, uważa się, że żądanie to uznał za uzasadnione.
Cytowany przepis wydaje się być dobrym „batem”
na sprzedawców, którzy bezpodstawnie przerzucają odpowiedzialność za wadę
sprzedanej rzeczy na podmioty trzecie. W takiej sytuacji świadomy konsument ma
do wyboru – może załatwić sprawę z gwarantem i nie wdawać się w spór z
nieuczciwym sprzedawcą. Może również poczekać na upływ terminu i ponowić
żądanie wobec sprzedawcy z podkreśleniem, że wedle prawa doszło już do uznania
roszczeń. Czas na merytoryczne ustosunkowanie się sprzedawcy do żądania
konsumenta minął bezpowrotnie, zatem ten nie może już zgłaszać wobec konsumenta
zarzutów (np. kwestionować wady produktu). Sprzedawca jest w takiej sytuacji zobowiązany
do spełnienia żądania.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.