Reklamacja towaru zakupionego od osoby fizycznej
Osoba fizyczna kupująca od przedsiębiorcy rzecz niezwiązaną bezpośrednio z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą jest w świetle prawa konsumentem. Ma w związku z tym cały szereg przywilejów chroniących ją jako słabszą stronę stosunku prawnego. Co jeśli żadna ze stron nie jest przedsiębiorcą? Jakie wówczas przysługują kupującemu prawa?

Osoba
fizyczna kupująca od przedsiębiorcy rzecz niezwiązaną bezpośrednio z prowadzoną
przez nią działalnością gospodarczą jest w świetle prawa konsumentem. Ma w związku
z tym cały szereg przywilejów chroniących ją jako słabszą stronę stosunku
prawnego. Co jeśli żadna ze stron nie jest przedsiębiorcą? Jakie wówczas
przysługują kupującemu prawa?
Brak możliwości konsumenckiego odstąpienia
od umowy
Omówienie
różnic w pozycji prawnej kupującego wypada zacząć od kwestii odstąpienia od
umowy uregulowanego w art. 27 Ustawy o prawach konsumenta. Jest to szczególne
uprawnienie przysługujące konsumentowi, gdy ten zawiera umowę na odległość (np.
kupuje przez Internet) albo poza lokalem przedsiębiorstwa. Zbyt często skupiamy
się na tym przywileju łącząc go wyłącznie z zakupami przez Internet i zapominamy,
że dotyczy on wyłącznie konsumenta. Tymczasem osoba fizyczna zawierająca umowę
sprzedaży z inną osobą fizyczną (obiegowo mówi się wówczas także o osobach „prywatnych”)
nie jest w świetle prawa konsumentem. Konsument nie może zawrzeć umowy z innym
konsumentem.
Dokonując
zatem zakupu przez Internet, np. za pośrednictwem portalu aukcyjnego, od innej
osoby fizycznej nie mamy możliwości skorzystania z prawa do odstąpienia od
zawartej umowy sprzedaży w ciągu 14 dni od otrzymania rzeczy. Kupując rzecz od
osoby fizycznej nie ma znaczenia, czy umowa zostaje zawarta w obecności obu
stron (np. na targu), czy też na odległość. Ani kupującemu, ani też
sprzedającemu nie są przyznawane żadne dodatkowe uprawnienia, skoro są oni
osobami fizycznymi i mają równy status.
Rękojmia
Instytucję
rękojmi stosuje się zarówno do sprzedaży konsumenckiej, jak i do każdej innej. W
przypadku konsumenta zakres jego rękojmianych uprawnień jest z pewnością
większy. Nie oznacza to jednak, że osoba fizyczna nabywająca rzecz od innej
osoby fizycznej jest z zasady pozbawiona praw z tytułu rękojmi. Prawa te
zostały określone w przepisach art. 556-576 kodeksu cywilnego. Z tym, że
niektóre z tych przepisów zawierają zastrzeżenie „jeżeli kupującym jest
konsument” lub podobne. Wówczas taki przepis odnosi się wyłącznie do
konsumenta, a już nie do osoby fizycznej kupującej rzecz od innej osoby
fizycznej.
Wyłączenie rękojmi
Zgodnie
z art. 558 § 1 kodeksu cywilnego strony umowy mogą odpowiedzialność z tytułu
rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. Jeżeli natomiast kupującym jest
konsument, ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest
dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych. Z tego
wynika, że sprzedawca będący osobą fizyczną może rękojmię zmodyfikować
praktycznie dowolnie albo wyłączyć całkowicie. Jeśli takie zastrzeżenie jest
wyraźnie sformułowane np. w treści oferty na portalu aukcyjnym – staje po
zawarciu umowy skuteczne względem kupującego. Pamiętać wszakże należy, że wyłączenie
lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi będzie bezskuteczne, jeżeli
sprzedawca zataił podstępnie wadę przed kupującym.
Domniemanie wady fizycznej w pierwszym
roku
Przepis
art. 556² kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli kupującym jest konsument, a wada
fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy
sprzedanej, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili
przejścia niebezpieczeństwa na kupującego. Zatem w przypadku kupującego, który
konsumentem nie jest, takiego domniemania nie będzie. To kupujący będzie musiał
udowodnić zaistnienie wady fizycznej. Sprzedawca nie musi dowodzić, że rzecz
była używana niezgodnie z przeznaczeniem.
Roszczenia alternatywne
Osobie
niebędącej konsumentem nie będą przysługiwały szczególne uprawnienia związane
z reklamowaniem wadliwego towaru (art. 560 § 2 kodeksu cywilnego). Dotyczy to
np. przypadku, w którym kupujący reklamuje rzecz i żąda od sprzedawcy obniżenia
ceny. Przedsiębiorca może nie uznać tego roszczenia i w zamian zaproponować
naprawę albo wymianę. Wówczas konsument – czyli nie każdy kupujący – ma prawo
zmienić propozycję sprzedawcy (naprawę na wymianę albo wymianę na naprawę).
Przedsiębiorca może nie uznać tej zmiany wyłącznie pod warunkiem, że wybór ten
jest niemożliwy do wykonania albo wymaga nadmiernych kosztów.
Osoba
fizyczna kupująca rzecz od osoby fizycznej nie ma możliwości takiej zmiany propozycji
sprzedawcy. Jeżeli zatem sprzedawca zaproponuje kupującemu np. usunięcie wady rzeczy
poprzez jej naprawę, kupujący nie może żądać wymiany.
Demontaż i ponowne zamontowanie rzeczy
Kupując
od osoby fizycznej nie będziemy mogli domagać się oprócz wymiany wadliwej
rzeczy jej demontażu i ponownego zamontowania, gdy koszty tych czynności
przewyższają koszt rzeczy sprzedanej. Te uprawnienie przysługuje wyłącznie
konsumentowi, choć i tak jedynie w granicach wartości rzeczy sprzedanej (art. 561¹
§ 3 kodeksu cywilnego).
Okres obowiązywania rękojmi przy sprzedaży
rzeczy używanej
Rękojmia
obowiązuje zarówno przy sprzedaży rzeczy nowej jak i używanej. Zasadą jest, że
uprawnienia obowiązują przez okres 2 lat. W przypadku rzeczy używanej, gdy
kupującym jest konsument możliwe jest skrócenie tego okresu do jednego roku.
Dla nie-konsumenta analogicznej regulacji brak. Czy to oznacza, że w tym
przypadku konsument będzie dysponował mniejszą ochroną aniżeli osoba fizyczna
nabywająca rzecz od innej takiej osoby?
Niekoniecznie.
Pamiętajmy, że dla nie-konsumenta wciąż obowiązuje zasada określona w art. 558
§ 1 kodeksu cywilnego. To znaczy, że okres rękojmi może zostać skrócony jeszcze
bardziej, np. do miesiąca. Dość wspomnieć, że w umowie zawartej między osobami
fizycznymi rękojmia może zostać wyłączona zupełnie – zatem minimalny jednoroczny
okres ochrony konsumenckiej wciąż jest z korzyścią dla konsumenta.
Podsumowanie
W
umowie sprzedaży zawartej między osobami fizycznymi każda z nich zachowuje
swoje prawa określone przepisami. Możliwe jest zupełne wyłączenie rękojmi
kupującego, które musi być wyraźnie zapisane w umowie. Przy braku takiego
wyłączenia można zastosować modyfikacje uprawnień rękojmianych, co jest
dopuszczalne zarówno w kierunku ich ograniczenia jak i rozszerzenia. W przypadku,
gdy w umowie sprzedaży nie ma żadnych zapisów odnoszących się do rękojmi –
obowiązują regulacje ustawowe.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.