Czy banki są odporne na oszustwa z użyciem duplikatu karty SIM?

12 stycznia, 2019 · Mirosław Dyka · 5 min czytania

Operatorzy sieci komórkowych wydają duplikaty kart SIM oszustom, którzy za pomocą różnych metod podszywają się pod swoje ofiary. W ten sposób przestępcy przechwytują numer telefonu, który może być wykorzystywany do autoryzacji operacji na rachunku bankowym. Kto wówczas odpowiada za wyprowadzenie środków z konta ofiary? Czy ofierze można zarzucić rażące niedbalstwo w zakresie zabezpieczenia swoich danych?

Zalecamy ostrożność podczas zakupów w sklepie: homeekspert.net

Operatorzy

sieci komórkowych wydają duplikaty kart SIM oszustom, którzy za pomocą różnych

metod podszywają się pod swoje ofiary. W ten sposób przestępcy przechwytują

numer telefonu, który może być wykorzystywany do autoryzacji operacji na

rachunku bankowym. Kto wówczas odpowiada za wyprowadzenie środków z konta

ofiary? Czy ofierze można zarzucić rażące niedbalstwo w zakresie zabezpieczenia

swoich danych?

Karta SIM przestała działać

Temat

oszustw na duplikat karty SIM i przekierowanie połączeń stał się głośny w

połowie ub. roku. Doszło wówczas do fali przypadków kradzieży pieniędzy z

rachunków bankowych, często poprzedzonych podejrzaną awarią karty SIM w

telefonie ofiary. Opiszemy dziś jedną z takich sytuacji skupiając się na

problemie odpowiedzialności za poniesione przez ofiarę straty finansowe.

Pan

Jan (imię fikcyjne) posiadał rachunek oszczędnościowy i konto osobiste w ING

Banku Śląskim. Do autoryzacji operacji bankowych na rachunkach wykorzystywał

telefon komórkowy zarejestrowany w sieci T-mobile. Wszystko funkcjonowało sprawnie

i bez zastrzeżeń, aż pewnego dnia telefon pana Jana przestał działać. Karta SIM

nie mogła zalogować się do sieci operatora, nawet przełożona do innego aparatu.

Pan Jan zgłosił sprawę do operatora, który zaproponował wymianę uszkodzonej

jego zdaniem karty SIM.

Spóźniona reakcja banku

Tymczasem

po trzech dniach od usterki karty SIM na numer stacjonarny pana Jana zadzwonił

pracownik banku z informacją o „dziwnych” operacjach jego na rachunkach

bankowych. Pracownik ten poinformował także pana Jana o zablokowaniu dostępu do

bankowości internetowej. Po przeprowadzeniu rozmowy pan Jan udał się osobiście

do oddziału banku, gdzie sprawdzono stan jego rachunków. Okazało się wówczas, że

mimo deklaracji telefonicznej, system bankowości internetowej wciąż był na jego

koncie aktywny.

Po

sprawdzeniu historii aktywności na rachunkach pana Jana okazało się, że

przestępcy zdążyli wyprowadzić z jego rachunku oszczędnościowego kwotę 266 000

zł. Kolejność działań oszustów utrwalona w rejestrze zdarzeń wyglądała

następująco. Najpierw doszło do zmiany hasła w systemie bankowym. Co istotne,

do jego zmiany bank nie wymagał znajomości poprzedniego hasła, a jedynie

podanie loginu, PESELu i nazwiska panieńskiego matki posiadacza rachunku. Następnie,

dysponując dostępem do rachunków bankowych ofiary, przestępcy dokonali w krótkich

odstępach czasowych kilkudziesięciu operacji przelewów środków finansowych na

różne inne konta. Nie wszystkie operacje przebiegały „gładko”, gdyż system

bankowy na jakiś czas zablokował dostęp („klient został zablokowany”),

prawdopodobnie z powodu dużej ilości niestandardowych transakcji.

Kto jest winien, że doszło do

nieautoryzowanych przelewów?

Część

środków przelanych na inne konta udało się zablokować zanim się „rozpłynęły”.

Jednak przestępcy zdążyli wypłacić spore kwoty z bankomatów znajdujących się w

dwóch różnych miastach – co zdążyła ustalić policja. Pan Jan złożył reklamację

w banku. Bank jednak nie poczuwa się do odpowiedzialności za zaistniałą

sytuację twierdząc, że klient dopuścił się rażącego niedbalstwa w

zabezpieczeniu swoich danych i wysnuwając przypuszczenia o zainstalowanym na

telefonie ofiary złośliwym oprogramowaniu.

Czy

taka postawa banku jest uzasadniona? Czy zabezpieczenia stosowane przez bank do

autoryzacji operacji na rachunkach bankowych można uznać za wystarczające,

jeśli przestępcy potrafią je obejść wykorzystując do tego duplikat karty SIM

swojej ofiary?

Ustawa o usługach płatniczych

By

to rozważyć należy się odwołać do przepisów Ustawy o usługach płatniczych z

dnia 19 sierpnia 2011 r. (Dz.U. Nr 199, poz. 1175 z późn. zm.):

Art.

45 [Ciężar udowodnienia autoryzacji]

2. Wykazanie

przez dostawcę zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie jest

wystarczające do udowodnienia, że transakcja płatnicza została przez

użytkownika autoryzowana albo że płatnik umyślnie albo wskutek rażącego

niedbalstwa doprowadził do nieautoryzowanej transakcji płatniczej albo umyślnie

albo wskutek rażącego niedbalstwa dopuścił się naruszenia co najmniej jednego z

obowiązków, o których mowa w art. 42. Ciężar udowodnienia tych okoliczności

spoczywa na dostawcy.

Wśród

obowiązków wymienionych w art. 42 znajdują się:

Art.

42 [Obowiązki użytkownika instrumentów płatniczych]

1. Użytkownik

uprawniony do korzystania z instrumentu płatniczego jest obowiązany:

1)

korzystać z instrumentu płatniczego zgodnie z umową ramową oraz

2)

zgłaszać niezwłocznie dostawcy lub podmiotowi wskazanemu przez dostawcę

stwierdzenie utraty, kradzieży, przywłaszczenia albo nieuprawnionego użycia

instrumentu płatniczego lub nieuprawnionego dostępu do tego instrumentu.

To

właśnie wspomniane w art. 45 ustawy rażące niedbalstwo bank zarzucił panu Janowi.

Czy jednak pan Jan swoim postępowaniem naruszył którykolwiek z obowiązków

opisanych w art. 42? Do czasu awarii karty SIM korzystał z instrumentu

płatniczego zgodnie z umową. O problemie z podejrzanymi operacjami na swoim

koncie dowiedział się od pracownika banku – sam przecież nie był w stanie

stwierdzić żadnych nieprawidłowości, bo informacje o operacjach nie mogły do

niego dotrzeć z powodu zablokowania jego karty SIM z chwilą wyrobienia przez

oszustów jej duplikatu. Na jakie więc rażące niedbalstwo powołuje się bank?

Banki wiedzą o zagrożeniu

Podkreślić

należy, że podatność systemów bankowych na tego rodzaju oszustwa stała się już

ponad pół roku temu przedmiotem troski Prezesa Urzędu Komunikacji

Elektronicznej. Wystąpił on nie tylko do dostawców mobilnych, ale również do

banków z wnioskiem o podjęcie działań mających na celu przeciwdziałanie

nadużyciom na rynku telekomunikacyjnym i bankowym. A jednak nie uchroniło to

pana Jana przed działaniami oszustów, którzy wykorzystali do ataku duplikat

jego karty SIM.

Oczywiście,

atak nie byłby skuteczny gdyby nie to, że przestępcy wcześniej się do niego

odpowiednio przygotowali. Weszli w posiadanie takich wrażliwych danych ofiary,

jak np. numer PESEL czy nazwisko panieńskie jego matki. Dziwi jednak łatwość, z

jaką oszuści nieznający przecież hasła dostępu do systemu, potrafili obejść

bankowe zabezpieczenia i hasło to zresetować. Równie niezrozumiała jest

opieszałość w działaniach banku, który potrzebował aż trzech dni by

skontaktować się z poszkodowanym, a w międzyczasie mimo ostrzeżeń z powodu

niestandardowych operacji płatniczych oszuści mogli bezproblemowo wypłacać

pieniądze swojej ofiary.

W

ewentualnym sporze sądowym to bank będzie musiał udowodnić, że poszkodowany

klient dopuścił się rażącego niedbalstwa w rozumieniu ustawy o usługach płatniczych.

Podkreślić należy, że w podobnych, już rozstrzygniętych sporach sądy przywiązują

dużą wagę do tej części definicji, która mówi o niedbalstwie „rażącym”. Oznacza

to, że nawet w przypadku, gdy poszkodowanemu klientowi banku będzie można

zarzucić, iż w jakimś stopniu sam przyczynił się np. do wycieku swoich danych wrażliwych,

to nie przekłada się to jeszcze automatycznie na jego winę. Zwłaszcza, gdy system

zabezpieczeń bankowych jest tak skonstruowany, że umożliwia całkowite przejęcie

kontroli nad bankowością internetową klienta przez osoby trzecie, bez należytej

weryfikacji tożsamości klienta i skutecznej kontroli jego operacji finansowych.

Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.