Czy można odstąpić od umowy zawartej w drodze licytacji na portalu aukcyjnym?
Dziś zajmiemy się odstąpieniem od umowy sprzedaży zawartej przez konsumenta przez internet, np. za pośrednictwem jednego z portali aukcyjnych. Co jeśli kupujący nie korzystał z przycisku „kup teraz” lecz wygrał licytację oferowanego przez sprzedawcę przedmiotu? Czy do takiej sytuacji odnosi się jeden z wyjątków ustawowych wykluczających możliwość odstąpienia od umowy?

Prawo do
odstąpienia od umowy zawartej na odległość
Konsumenckie prawo do odstąpienia od umowy
zapisane zostało w art. 27 Ustawy o prawach konsumenta. Co do zasady konsument
może w ciągu 14 dni od wydania mu zakupionego towaru odstąpić od umowy zawartej
na odległość (np. przez internet) lub poza lokalem przedsiębiorstwa, bez
podania przyczyny. Przez lata obowiązywania tej zasady konsumenci zdążyli się
do niej przyzwyczaić i stosują ją w praktyce.
Wyjątki
od zasady
W art. 38 ww. ustawy zawarto aż 19 wyjątków od
możliwości konsumenckiego odstąpienia od umowy zawartej na odległość/poza
lokalem przedsiębiorstwa. Wśród nich znajdują się dość oczywiste przypadki,
takie jak: rzeczy ulegające szybkiemu zepsuciu – mające krótki termin
przydatności do użycia; rzeczy spersonalizowane według indywidualnego
zamówienia, dzienniki, czasopisma itd.
W punkcie 11 tego przepisu określono
następujący wyjątek:
Art. 38 Prawo odstąpienia od
umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje
konsumentowi w odniesieniu do umów:
(…)
11)
zawartej w drodze aukcji publicznej;
To właśnie wyjątek nr 11 jest przedmiotem
niniejszego wpisu.
Sposoby
zawarcia umowy na portalu aukcyjnym
Sposoby zawierania umów, w tym także umowy
sprzedaży, zostały uregulowane w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks
cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Kodeks cywilny
przewiduje cztery sposoby zawierania umów, którymi są oferta, negocjacje, aukcja i przetarg.
Spośród powyższych jedynie oferta i aukcja
znajdują zastosowanie na portalach pośredniczących w sprzedaży. W regulaminie
popularnego w naszym kraju portalu aukcyjnego znajdziemy następujące definicje:
OFERTA – propozycja zawarcia umowy sprzedaży
Towaru na warunkach określonych przez Sprzedającego, w szczególności
zawierających cenę i opis oferowanego Towaru (…)
LICYTACJA – rodzaj Oferty zainicjowanej przez
Sprzedającego, w ramach której Licytant deklaruje cenę, za którą gotów jest
nabyć Towar.
W praktyce wybór między wskazanymi dwoma
sposobami zawarcia umowy sprzedaży sprowadza się albo do znalezienia przedmiotu
oferowanego z opcją „kup teraz”, albo do znalezienia przedmiotu licytowanego. W
tym drugim przypadku na aukcji zamiast przycisku „kup teraz” widnieje przycisk
„licytuj” wraz z polem, w którym należy wpisać swoją ofertę cenową.
Aukcja
czy aukcja publiczna?
Nietrudno spostrzec, że cały problem sprowadza
się do tego, czy licytacja na portalu aukcyjnym jest tożsama z aukcją
publiczną, o której jest mowa w wyjątku z pkt 11 art. 38 Ustawy o prawach
konsumenta. Jeśli tak, jeśli są to pojęcia tożsame – wtedy konsument dokonujący
zakupu rzeczy na portalu aukcyjnym w drodze licytacji nie będzie miał
ustawowego prawa do odstąpienia od zawartej umowy.
W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że o ile
w przepisach kodeksu cywilnego mamy do czynienia z „aukcją”, to Ustawa o
prawach konsumenta mówi wyraźnie o „aukcji publicznej”. Różnica może wydawać
się drobna, ale mówimy o normach prawnych, w których tego rodzaju detale mają decydujące
znaczenie. Jedną z naczelnych zasad wykładni prawa jest zakaz takiej interpretacji
przepisu, w której określony jego fragment okazałby się zbędny. Inaczej mówiąc,
gdyby „aukcja” i „aukcja publiczna” oznaczały to samo, wtedy zbędny stałby się
dodatek „publiczna”.
Definicja,
stanowisko UOKiK i dyrektywa unijna
Czym więc różni się aukcja publiczna od
aukcji? Zacznijmy od definicji znajdującej się w Ustawie o prawach konsumenta:
Art. 2 Określenia użyte w
ustawie oznaczają:
(…)
6)
aukcja publiczna – sposób zawarcia umowy polegający na składaniu organizatorowi
aukcji w ramach przejrzystej procedury konkurencyjnych ofert przez konsumentów,
którzy w niej fizycznie uczestniczą lub mogą uczestniczyć, i w której zwycięski
oferent jest zobowiązany do zawarcia umowy.
Patrząc na tak skonstruowaną definicję możemy
mieć wątpliwości, co oznacza fizyczne uczestnictwo konsumenta w procedurze
aukcyjnej. W sprawie decydujące stanowisko zawarł Urząd Ochrony Konkurencji i
Konsumentów, według którego aukcja publiczna to:
Sposób
zawarcia umowy, polegający na składaniu organizatorowi aukcji (przedsiębiorcy)
ofert przez konsumentów, którzy w niej fizycznie uczestniczą lub mogą
uczestniczyć (np. przez swoich przedstawicieli). Zwycięski oferent jest
zobowiązany do zawarcia umowy. Dotyczy to np. licytacji dzieł sztuki w domu
aukcyjnym. Definicja nie obejmuje aukcji odbywających się za pośrednictwem
środków porozumiewania się na odległość (np. w internecie, na specjalnych
portalach aukcyjnych), które nie wymagają fizycznej obecności uczestników.
Co więcej, taka interpretacja jest zgodna z
motywem nr 24 zawartym w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE:
„Korzystanie w celach aukcyjnych z
platform internetowych dostępnych dla konsumentów i przedsiębiorców nie powinno
być uznawane za aukcję publiczną w rozumieniu niniejszej dyrektywy.”
Podsumowanie
Z powyższego jasno wynika, że licytacja na
internetowym portalu aukcyjnym może być uznana za aukcję w rozumieniu przepisów
kodeksu cywilnego, ale nie jest już aukcją publiczną w rozumieniu art. 38 pkt
11 Ustawy o prawach konsumenta. Z tej przyczyny każdemu konsumentowi –
licytującemu, który wygrał licytację na portalu aukcyjnym, przysługuje ustawowe
prawo do odstąpienia od umowy, o którym mowa w art. 27 ustawy o prawach
konsumenta. Z punktu widzenia tego uprawnienia nie ma dla konsumenta różnicy,
który z przycisków „kliknął” – czy „kup teraz”, czy „licytuj”.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.