Reklama jako czyn nieuczciwej konkurencji w mass mediach – cz. 1
Reklama to „świadome działanie przedsiębiorcy zmierzające do promowania towarów lub usług przez wskazanie na ich cechy w taki sposób, aby wywołać lub wzmocnić określone potrzeby u konsumentów”. Przedstawiamy Państwu pierwszy z pięciu artykułów dotyczących tematyki reklamy jako czynu nieuczciwej konkurencji w środkach masowego przekazu.

Reklama to „świadome działanie przedsiębiorcy
zmierzające do promowania towarów lub usług przez wskazanie na ich
cechy w taki sposób, aby wywołać lub wzmocnić określone potrzeby
u konsumentów”. Przedstawiamy Państwu pierwszy z pięciu
artykułów dotyczących tematyki reklamy jako czynu nieuczciwej
konkurencji w środkach masowego przekazu.
Środki społecznego komunikowania zwane są także środkami
masowego przekazu, jak również mass mediami. Termin ten pojawił
się w latach czterdziestych XX wieku, w Stanach Zjednoczonych. Mass
media służą do szerokiego i szybkiego przekazywania informacji
zróżnicowanym i anonimowym grupom ludzi. Wśród nich wyszczególnia
się media tradycyjne: książkę, prasę, radio, telewizję, film;
media interaktywne: telewizję cyfrową, płyty kompaktowe,
teletekst, Internet. Odgrywają one ogromną rolę w życiu jednostek
i społeczeństw. Znaczenie mass mediów wynika z kilku kryteriów:
stanowią rozwijający się przemysł oferujący różnorodne dobra i
usługi, zapewniający rosnące zatrudnienie oraz stymulujący rozwój
innych sektorów przemysłu, tworzą zasoby wiedzy stanowiąc
instrument kontroli i zarządzania w społeczeństwie oraz arenę, na
której rozgrywa się coraz więcej spraw życia publicznego, stały
się dominującym źródłem definicji, wyobrażeń i ocen
dotyczących rzeczywistości
społecznej.
Zgodnie z art. 4 pkt 17 ustawy o radiofonii i telewizji z dnia 29
grudnia 1992 roku reklamą jest przekaz handlowy, pochodzący od
podmiotu publicznego lub prywatnego, w związku z jego działalnością
gospodarczą lub zawodową, zmierzający do promocji sprzedaży lub
odpłatnego korzystania z towarów lub usług; reklamą jest także
autopromocja.
Reklama jako czyn nieuczciwej konkurencji
Reklama może być sprzeczna z uzasadnionym interesem konsumenta, gdy
utrudnia czy też uniemożliwia mu dostęp do rzetelnej informacji na
temat towaru lub usługi, wobec czego pozbawia go możliwości
podjęcia swobodnej i świadomej decyzji. Zasadniczymi aktem prawnym
w tym aspekcie jest ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji. Wraz z ustawą o ochronie konkurencji i
konsumentów z 15 grudnia 2000 roku stanowi tzw. prawo konkurencji.
Czyny mające cechy nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy
zostały sprecyzowane w art. 16 u.z.n.k. Zgodnie z brzmieniem art.16
,,Czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w
szczególności: reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi
obyczajami lub uchybiająca godności człowieka; reklama
wprowadzająca w błąd i mogąca przez to wpłynąć na decyzję, co
do nabycia towaru lub usługi; reklama odwołująca się do uczuć
klientów przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub
łatwowierności dzieci; wypowiedź, która zachęcając do nabywania
towarów lub usług, sprawia wrażenie neutralnej informacji;
reklama, która stanowi istotną ingerencję w sferę prywatności, w
szczególności przez uciążliwe dla klientów nagabywanie w
miejscach publicznych, przesyłanie na koszt klienta nie zamówionych
towarów lub nadużywanie technicznych środków przekazu
informacji”.
Z reklamą sprzeczną przepisami prawa, dobrymi obyczajami oraz
uchybiającą godności człowieka (art. 16, ust.1, pkt 1 u.z.n.k.)
mamy do czynienia w przypadku gdy reklama odwołuje się do
osobistych cech oferenta lub potencjalnego nabywcy, a nie do
rzeczowych cech przedmiotu oferty. Nieobiektywna ocena jego rasy,
płci, narodowości, poglądów religijnych i politycznych może
uchybiać godności człowieka. Zarazem sprzeczne z dobrymi
obyczajami mogą być treści odnoszące się do uprzedzeń
seksualnych, rasowych, skrajnego nacjonalizmu oraz nadużywające
elementów erotycznych w reklamie.
Ustawa wprowadza zakaz reklamy, która odwołuje się do uczuć
klientów poprzez wywoływanie lęku, wykorzystanie przesądów lub
łatwowierności dzieci (art.16, ust.1, pkt 3 u.z.n.k.). Chodzi o
wyeliminowanie dodatkowych źródeł niepokojów oraz wykorzystywania
lub kreowania przesądów o charakterze społecznym(np. rasowych).
Dość zwięźle potratowany został problem nadużywania
łatwowierności dzieci. Z ustawy można jedynie wywnioskować
postulat odpowiedniego wyważenia proporcji między światem realnym
i wyimaginowanym, zważywszy na psychikę dziecka i cel danej
promocji.
Czynem nieuczciwej konkurencji (art. 16, ust. 1, pkt 2 u.z.n.k.)
jest także ,,reklama wprowadzającą w błąd klienta i mogącą
przez to wpłynąć na jego decyzje co do nabycia towaru lub usługi”.
Aby można było uznać określoną reklamę za czyn nieuczciwej
konkurencją muszą wystąpić łącznie dwie przesłanki. Pierwsza
przesłanka wystąpi wówczas gdy reklama wywoła u nabywcy niezgodne
z rzeczywistym stanem rzeczy przeświadczenie i wyobrażenie o rzeczy
lub usłudze(wprowadzenie klienta w błąd). Drugą przesłanką jest
możliwość takiego oddziaływania przekazu reklamowego na klienta,
który wpływa na jego decyzję o zakupie. W związku z tym nie każda
reklama, która posługuje się fałszywymi lub niejednoznacznymi
informacjami jest objęta zakazem przytoczonego przepisu.
Udostępniane informacje muszą być na tyle ważne i istotne z
punktu widzenia klienta, że mogą wpłynąć na jego decyzję.
Zgodnie z brzmieniem cytowanego przepisu, powinno się uwzględnić
wyobrażenia adresatów reklamy, nie zaś reklamodawców bądź
agencji reklamowych.
Na ogół reklama wprowadzająca klienta w błąd może zwierać
informacje nieprawdziwe. Niemniej jednak może ona posługiwać się
wiadomościami prawdziwymi, choć ujętych w niejednoznaczny sposób.
Reklama wprowadzająca w błąd to także taka, która nie uwzględnia
niezbędnych informacji z perspektywy odbiorcy reklamy. Z taką
reklamą można się spotkać w przypadku, gdy wymienia się
imponujące wyposażenie dodatkowe w nowym modelu samochodu, lecz bez
uwzględnienia tego, że za jakiekolwiek udoskonalenie powinno się
również zapłacić.
W art. 16, ust.1, pkt. 4 u.z.n.k. wprowadza także zakaz tzw. reklamy
ukrytej. Określenie to obejmuje wszystkie przypadki zachowań
skierowanych do prawdopodobnych klientów, których celem jest namowa
i zachęta do nabycia określonego dobra, a które zarazem powodują
wrażenie działań neutralnych. Potwierdzeniem takiego unormowania
jest fakt, iż nabywcy towarów i usług podchodzą z większą
rozwagą i z pewnymi wątpliwościami do informacji zawartych w
reklamie, odmiennie z kolei odnoszą się wypowiedzi i opinii, które
według ich oceny nie są reklamami.
Za rodzaj reklamy ukrytej uznaje się tzw. product placement.
Mianem tym określa się pozornie przypadkową prezentację
określonego produktu, w czasie realizacji produkcji filmowej,
telewizyjnej, radiowej, gry komputerowej, w materiale prasowym,
książki, wystąpienia publicznego. Mając na uwadze sposób
lokowania produktu możemy wyodrębnić product placement
werbalny, wizualny czy też użytkowy. Reklama ukryta w postaci
productu placementu może być uznana za czyn nieuczciwej
konkurencji, gdy jest zamierzona i odpłatna.
Odmianą reklamy ukrytej jest też reklama podprogowa zwana
także sublimalną. Jest to rodzaj reklamy, który polega na
emisji komunikatów reklamowych w przedziałach milisekund, w czasie
oglądania innych programów telewizyjnych czy też kinowych. Tego
rodzaju wpływ na podświadomość odbiorcy utrudnia
prawdopodobieństwo jego wyboru, ponieważ wiedząc, że jest
poddawany określonej perswazji, nie może się jej przeciwstawić.
Reklamę ukrytą jest także reklama w książkach. Kwestię reklam w
podręcznikach dla uczniów reguluje rozporządzenie Ministra
Edukacji Narodowej z 21 czerwca 2012 r. w sprawie dopuszczania do
użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów
nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników.
Zgodnie z §6. pkt. 8 podręcznik przeznaczony do kształcenia
ogólnego nie możezawierać
materiałów reklamowych innych niż informacje o publikacjach
edukacyjnych.
Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zakazuje reklam
uciążliwych, ingerujących w sferę prywatności(art. 16, ust.
1, pkt 5). Reklama uciążliwa to taka, która w sposób agresywny
wkracza w sferę życia prywatnego odbiorcy, w sposób wymuszający
na nim podjęcie określonej decyzji. Odbiorca jest poddawany
przymusowi psychicznemu przy wyrażeniu swojej decyzji co do zakupu
reklamowanych dóbr i usług.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.