Przebite numery samochodu – wada prawna czy fizyczna?
W dzisiejszym artykule przyjrzymy się problemowi sfałszowania numeru identyfikacyjnego pojazdu mechanicznego i skutkom prawnym takiego działania.

W
dzisiejszym artykule przyjrzymy się problemowi sfałszowania numeru
identyfikacyjnego pojazdu mechanicznego i skutkom prawnym takiego działania.
Różnice między wadą fizyczną i
prawną
Oba
rodzaje wad dotyczących rzeczy sprzedanej zostały opisane w kodeksie cywilnym. Zgodnie
z art. 5561 k.c. wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy
sprzedanej z umową i występuje wtedy, gdy rzecz:
- nie
ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w
umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
- nie
ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym
przedstawiając próbkę lub wzór;
- nie
nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu
umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;
- została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.
Z kolei
wada prawna została zdefiniowana w art. 5563 k.c. Mamy z nią do
czynienia, gdy:
- rzecz
sprzedana stanowi własność osoby trzeciej;
- rzecz
jest obciążona prawem osoby trzeciej;
- ograniczenie
w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia
właściwego organu
Brak
autentyczności numeru identyfikacyjnego samochodu
Jeżeli
doszło do tzw. „przebicia numerów” samochodu, to niewątpliwie pojazd zostaje
dotknięty pewnego rodzaju wadą. Użytkownik samochodu ma prawo obawiać się, że pojazd
może zostać zatrzymany przez Policję bądź służby celne przy przekraczaniu
granicy. Ujawnienie nieautentyczności oznakowania może być także podstawą
uznania za nieważną i uchylenia decyzji administracyjnej o zarejestrowaniu
samochodu. Przebite numery ujemnie wpływają na wartość handlową pojazdu. Powstaje
wówczas podejrzenie, że samochód pochodzi z kradzieży.
Do
której kategorii wad rzeczy sprzedanej należy zatem zakwalifikować taką
sytuację? Czy brak autentyczności numerów identyfikacyjnych może kierować nas w
stronę domniemania, iż rzecz została skradziona i stanowi de facto
własność osoby trzeciej? Gdyby ten trop był właściwy mielibyśmy do czynienia z
wadą prawną.
Spór bynajmniej
nie ma wyłącznie wymiaru akademickiego, gdyż przekłada się na realne sytuacje
faktyczne i roszczenia poszkodowanych. W zależności od tego, czy przebicie
numerów uznać za wadę fizyczną czy prawną, inne będą reżimy tej
odpowiedzialności, a występujące różnice są na tyle znaczące, że w tych samych
okolicznościach mogą wyłączyć odpowiedzialność sprzedawcy przy przyjęciu wady
fizycznej, a uzasadniać ją przy przyjęciu wady prawnej.
Stanowisko
Sądu Najwyższego
Zagadnienie
to było już przedmiotem analiz orzeczniczych i rozważań Sądu Najwyższego.
Przeważyło stanowisko, według którego o wadzie prawnej rzeczy sprzedanej można
mówić jedynie wówczas, gdy rzecz ta stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli
jest obciążona prawem takiej osoby. Wówczas sam fakt sfałszowania
(nieautentyczności) numerów identyfikacyjnych samochodu nie może być uznany za
wadę prawną w rozumieniu przepisu art. 5563 k.c. Okoliczność ta nie ma bowiem wpływu na
prawo własności lub inne prawo, które mogłoby rzecz obciążać.
W takiej sytuacji sprzedawca ponosi odpowiedzialność z tytułu wady fizycznej rzeczy, jaką niewątpliwie jest przerobienie numerów identyfikacyjnych pojazdu stwarzające dla jego użytkownika poważne ograniczenia w możliwości dysponowania samochodem, zgodnie z jego przeznaczeniem.
Fakt
sfałszowania numerów identyfikacyjnych samochodu może jednak stwarzać
domniemanie faktyczne, że sprzedany pojazd może być dotknięty wadą prawną.
Sfałszowanie takich numerów jest bowiem z reguły skutkiem kradzieży samochodu
albo pozbawienia właściciela pojazdu w inny sposób i rodzi domniemanie, że
pojazd może stanowić własność innej niż sprzedawca osoby, choćby
niezidentyfikowanej. Domniemanie faktyczne, o którym mowa, może zostać obalone
przez wykazanie, że w dacie zawarcia umowy sprzedaży między stronami sprzedawca
był właścicielem sprzedawanego pojazdu. Fakt sfałszowania w przeszłości numerów
identyfikacyjnych samochodu a nawet fakt jego kradzieży nie oznacza wcale, że
sprzedawca nie był właścicielem zbywanego pojazdu.
Błędne
przywołanie przepisów
Zawiłości
w prawidłowym zdefiniowaniu wady wynikającej z przebicia numerów samochodu mogą
skutkować tym, że poszkodowany skieruje do sądu pozew powołując się na wadę
prawną nabytego samochodu nabytego od prawowitego właściciela. Taka
kwalifikacja prawna podstawy roszczenia będzie zatem nieprawidłowa. Czy z tej
przyczyny sąd oddali powództwo?
W
wyroku z dn. 4 lutego 2011 r., sygn. akt III CSK 144/10 Sąd Najwyższy orzekł,
iż błędne nazwanie wady fizycznej rzeczy wadą prawną nie ma wpływu na
skuteczność oświadczenia kupującego o odstąpieniu od umowy sprzedaży w
wykonaniu uprawnienia z tytułu rękojmi. Powtórzenie błędnej oceny charakteru
wady rzeczy w pozwie o zwrot ceny również nie uzasadnia oddalenia powództwa. To
oznacza, że dokonanie właściwej oceny charakteru wady rzeczy sprzedanej – a więc
prawidłowe ustalenie podstawy prawnej roszczenia – leży w gestii sądu. Co więcej, kupujący
w oświadczeniu o odstąpieniu od umowy nie ma obowiązku dokonywania oceny czy
wada jest fizyczna czy prawna, a ewentualna ocena nie należy do istotnych
postanowień takiego oświadczenia woli.
W
konkretnej sprawie żądaniem pozwu zawsze będzie żądanie zasądzenia wymienionej
w nim kwoty z tytułu zwrotu ceny zapłaconej przez powoda za kupiony samochód, a
nie ustalenie, że wada tego samochodu jest wadą prawną czy też fizyczną. Od
powoda prawo wymaga przytoczenia tylko okoliczności faktycznych uzasadniających
żądanie, natomiast nie stawia mu wymagań odnośnie oceny prawnej.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.