Pełnomocnik z urzędu dla strony w postępowaniu cywilnym
Nie każdego stać na skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika – adwokata czy radcy prawnego. Taka pomoc często bywa konieczna przy sporządzaniu pism procesowych oraz przed sądem w trakcie postępowania. Dla tych osób, które nie mogą sobie pozwolić na profesjonalną pomoc prawną z wyboru, otwarta jest opcja skorzystania z pomocy z urzędu.

Nie każdego stać na skorzystanie z pomocy profesjonalnego
pełnomocnika – adwokata czy radcy prawnego. Taka pomoc często bywa konieczna
przy sporządzaniu pism procesowych oraz przed sądem w trakcie postępowania. Dla
tych osób, które nie mogą sobie pozwolić na profesjonalną pomoc prawną z wyboru,
otwarta jest opcja skorzystania z pomocy z urzędu.
Kto może starać się o
adwokata lub radcę prawnego?
O pomoc pełnomocnika z urzędu może ubiegać się każdy. Pomoc
prawna jest udzielana niezależnie od zwolnienia przez sąd od kosztów sądowych,
o czym mówi art. 117 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego:
Art. 117
§ 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w
całości lub części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów
sądowych, może się domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli
złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów
wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego
dla siebie i rodziny.
Z powyższych przepisów wynika, że osoba, która została
wcześniej zwolniona przez sąd od kosztów sądowych (np. od stosunkowej opłaty od
wartości przedmiotu sporu w pozwie) nie musi już dodatkowo wykazywać
niemożności poniesienia kosztów pełnomocnika – gdyż wynika to z oświadczenia złożonego
we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
Natomiast strona, która nie została zwolniona od kosztów
sądowych powinna złożyć stosowne oświadczenie.
Oświadczenie o sytuacji
majątkowej i rodzinnej
Do wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z
urzędu osoba fizyczna dołącza oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie
rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie powinno zostać
w formie wypełnionego formularza, dostępnego w Internecie w formie
elektronicznej oraz w siedzibach sądów. Przed wypełnieniem formularza należy
zapoznać się z pouczeniem, które zamieszczone jest w jego części początkowej. Następnie
należy wypełnić wszystkie rubryki, a w przypadku gdy wnioskodawcy nie dotyczy
treść danego pola, należy nanieść odpowiednią wzmiankę lub rubrykę przekreślić.
Podane w oświadczeniu informacje warto potwierdzić
odpowiednimi dokumentami, np. zaświadczeniem o zarobkach, wypełnionym drukiem
PIT, dokumentacją medyczną itp. Zarówno pod oświadczeniem o sytuacji majątkowej
i rodzinnej, jak i pod wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy złożyć
własnoręczny podpis.
Pamiętajmy, jeżeli o ustanowienie adwokata lub radcy
prawnego z urzędu ubiega się osoba starająca się jednocześnie o zwolnienie od kosztów
sądowych, dołącza ona tylko jedno oświadczenie o sytuacji majątkowej i
rodzinnej.
Potrzeba udziału
adwokata lub radcy prawnego w sprawie
Samo wykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie
ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania
koniecznego dla siebie i rodziny nie przesądza jeszcze o tym, że sąd przychyli
się do jej wniosku. Mówi o tym przepis art. 117 § 5 k.p.c.:
Art. 117
§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy
prawnego w sprawie uzna za potrzebny.
Udział profesjonalnego pełnomocnika w sprawie jest potrzebny
zazwyczaj wtedy, gdy strona wnosząca o jego ustanowienie jest nieporadna, ma
trudności z samodzielnym podejmowaniem czynności procesowych albo gdy sprawa
jest skomplikowana pod względem faktycznym i prawnym i strona nie jest w stanie
jej samodzielnie prowadzić. Wynika z tego, że nie zachodzi potrzeba
ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli sprawa nie jest skomplikowana,
a strona potrafi sobie sama poradzić w prowadzeniu procesu.
Orzecznictwo stoi na stanowisku, że brak wykształcenia
prawniczego nie stawia strony w nierównej pozycji w postępowaniu sądowym. Sąd
ustanawia zatem pełnomocnika z urzędu w przypadku spełnienia dwóch wspomnianych
przesłanek jednocześnie, tj. niewystarczających możliwości finansowych strony
oraz gdy z uwagi na sprawę bądź osobę wnioskującego taka pomoc jest potrzebna.
Problem zadłużenia i
oszczędności
Niestety sądy podkreślają, że samo tylko zadłużenie wnioskującego
nie może decydować o tym, że pełnomocnik z urzędu zostanie przyznany. Zdaniem
sądów osoba kierująca sprawę na drogę sporu sądowego powinna wcześniej przewidzieć
taką sytuację i odpowiednio się do tego przygotować. Także poprzez zgromadzenie
odpowiednich oszczędności, nawet kosztem ograniczenia swoich wcześniejszych
wydatków do niezbędnego minimum.
Majątek w postaci
nieruchomości
W oświadczeniu wnioskujący podaje informacje swojej sytuacji
majątkowej – w tym o nieruchomościach i tytułach prawnych do nich. To, że
strona jest właścicielem nieruchomości o określonej wartości na szczęście nie
oznacza, że nie może ubiegać się o pomoc prawną z urzędu. Nie sposób bowiem
wymagać, by wnioskujący wyzbył się swojego majątku – domu bądź mieszkania tylko
po to, by zgromadzić środki na prowadzenie sprawy przed sądem.
Złożenie
nieprawdziwego oświadczenia
Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie, w którym
zapewnia ona o prawdziwości danych zamieszczonych w oświadczeniu oraz o tym, że
jest świadoma konsekwencji prawnych, gdyby okazało się, że dane te są
nieprawdziwe bądź nierzetelne.
Sąd obowiązkowo cofnie ustanowienie pełnomocnika z urzędu
jeżeli okaże się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie
istniały lub przestały istnieć. W takim przypadku strona, która z pomocy
prawnika z urzędu korzystała, jest zobowiązana uiścić wynagrodzenie z tego
tytułu. Niemniej w wypadku, gdy okoliczności, na podstawie których przyznano
prawnika z urzędu przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem
tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła. Gdyby natomiast okazało
się, że strona podała świadomie nieprawdziwe informacje i na ich podstawie
uzyskała pomoc, to poza obowiązkiem uiszczenia wynagrodzenia, sąd skaże ją na
grzywnę.
Czy można wybrać
konkretnego adwokata lub radcę prawnego?
Co do zasady jest to możliwe. Po otrzymaniu wniosku i jego
uwzględnieniu sąd zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady
okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie pełnomocnika. Wskazanie przez
wnioskującego, że prosi o pomoc konkretnego adwokata lub radcę prawnego nie wiąże
organów adwokackich ani radcowskich, jednak te w miarę możności uwzględniają sugestię
w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym. Szczególnie jeśli
wnioskujący odpowiednio uzasadni taka potrzebę, np. faktem wcześniejszej
współpracy z danym pełnomocnikiem, który dzięki temu jest już zaznajomiony ze
sprawą.
Oddalenie wniosku o
pełnomocnika z urzędu
Na postanowienie odmawiające ustanowienia adwokata lub radcy
prawnego lub ich odwołanie przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Zażalenie należy wnieść w terminie tygodnia od dnia doręczenia lub ogłoszenia
postanowienia o odmowie do sądu, który wydał to postanowienie. Sąd ten (jeżeli
nie uwzględni zażalenia, a zażalenie nie ma braków formalnych) przekaże
zażalenie wraz z aktami sprawy sądowi drugiej instancji do rozpoznania.
W razie oddalenia przez sąd wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, strona nie może ponownie domagać się jego ustanowienia powołując
się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku.
Gdyby jednak złożyła taki wniosek opierając się na tych samych okolicznościach,
zostanie on przez sąd odrzucony.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.