Nowe zasady przedawnienia roszczeń mniej korzystne dla konsumenta?
Wprowadzając nowe przepisy o terminach upływu przedawnienia ustawodawca podkreślał, że będą prostsze i przede wszystkim korzystniejsze dla konsumenta. Niestety, zakaz dochodzenia wobec konsumentów przedawnionych roszczeń nie został sformułowany bezwzględnie, lecz pozostawiono w nim korzystną dla przedsiębiorców furtkę. Co więcej, pomijając skrócenie ogólnego terminu przedawnienia z 10 do 6 lat – w innych pozostałych, istotnych dla konsumentów przypadkach – terminy przedawnienia w praktyce uległy wydłużeniu(!).

Wprowadzając
nowe przepisy o terminach upływu przedawnienia ustawodawca podkreślał, że będą
prostsze i przede wszystkim korzystniejsze dla konsumenta. Niestety, zakaz dochodzenia
wobec konsumentów przedawnionych roszczeń nie został sformułowany bezwzględnie,
lecz pozostawiono w nim korzystną dla przedsiębiorców furtkę. Co więcej,
pomijając skrócenie ogólnego terminu przedawnienia z 10 do 6 lat – w innych pozostałych,
istotnych dla konsumentów przypadkach – terminy przedawnienia w praktyce uległy wydłużeniu(!).
Sześć lat zamiast dziesięciu
Dotychczasowy
ogólny termin przedawnienia długów wynosił 10 lat. Był to długi okres, który dawał
wierzycielom poczucie bezpieczeństwa w dochodzeniu swoich roszczeń. Jednocześnie
upływ 10 lat pozwalał uznać, że wierzyciel stracił zainteresowanie w odzyskaniu
swoich pieniędzy. Ustawodawca uznał, że w obecnej rzeczywistości gospodarczej i
społecznej 10 lat to zdecydowanie za długo, ze względu na problemy z rzetelnym prowadzeniem
postępowania dowodowego.
Okazuje
się jednak, że dla konsumentów znaczenie tej zmiany jest praktycznie żadne. Skrócenie terminu przedawnienia do 6 lat
dotyczy bowiem zasadniczo roszczeń pomiędzy osobami nie prowadzącymi
działalności gospodarczej, o ile przepisy szczególne nie przewidują odrębnych
terminów przedawnienia. Konsumentem natomiast się jest wyłącznie w relacji do
przedsiębiorcy. Mówiąc prosto – ta zmiana ma znaczenie dla roszczeń „prywatnych”
podnoszonych przez osobę fizyczną względem innej osoby fizycznej, nie odnosi
się natomiast do np. roszczeń banku względem konsumenta.
Podobnie
ma się sprawa ze skróceniem przedawnienia zasądzonych roszczeń z 10 lat do 6
lat. Jeśli przedsiębiorca (bank, firma windykacyjna itp.) uzyska prawomocne
orzeczenie sądowe (np. nakaz zapłaty) przeciwko konsumentowi to jest w stanie ścigać
go w postępowaniach egzekucyjnych do końca życia. Każdorazowe wszczęcie
egzekucji przerywa bieg terminu przedawnienia, a bieg terminu przedawnienia
biegnie od nowa. Jeżeli banki stać było na wszczynanie egzekucji raz na 10 lat,
to i 6 lat też nie będzie dla nich większym problemem.
Uwzględnienie upływu terminu przedawnienia
a „względy słuszności”
Nowowprowadzony
przepis art. 117 § 21 KC ustanawia regułę, że po upływie terminu
przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego
przeciwko konsumentowi. Miało to zabezpieczać prawa tych konsumentów, przeciwko
którym przedsiębiorcy podnosili roszczenia przedawnione licząc na to, że w
postępowaniu konsument nie podniesie zarzutu przedawnienia z powodu braku
wiedzy prawnej
Tymczasem
obok tego przepisu pojawiły się w kodeksie cywilnym kolejne:
Art.
1171
§ 1.
W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie
uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko
konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.
§ 2.Korzystając z uprawnienia, o którym mowa w § 1, sąd powinien rozważyć w
szczególności:
1)
długość terminu przedawnienia;
2)
długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia
roszczenia;
3)
charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez
uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w
dochodzeniu roszczenia.
Tzw.
„względy słuszności”, mimo próby ich skonkretyzowania w § 2 pozostają niedookreślone.
Czym są okoliczności, które miałyby spowodować niedochodzenie roszczenia przez
uprawnionego? Jakie to zachowania zobowiązanego miałyby wpływać na opóźnienie
uprawnionego w dochodzeniu roszczenia? Wydaje się, że ustawodawca zapomniał o
tym, że ma do czynienia z nierównym stosunkiem sił między konsumentem a
przedsiębiorcą, np. bankiem. Każda niedookreślona przesłanka prawna rodzi
szerokie pole do interpretacji, do popisu prawników – co stawia banki
dysponujące odpowiednimi zasobami kadrowymi w uprzywilejowanej sytuacji.
Ostatecznie
czas pokaże, jak te przepisy będą interpretowane przez sędziów – od których
będzie zależało, czy sądy będą sprzyjały konsumentom, czy może raczej
przedsiębiorcom. Inaczej mówiąc: o tym, jak szeroko otwarta będzie dla
przedsiębiorców furtka ograniczająca nowe zasady przedawnienia, zdecyduje
orzecznictwo.
Ostatni dzień roku kalendarzowego
Zmieniony
przepis kodeksu cywilnego regulujący ogólny termin przedawnienia roszczeń
majątkowych wygląda obecnie następująco:
Art.
118
Jeżeli
przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat,
a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem
działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia
przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia
jest krótszy niż dwa lata.
Wprowadzenie
zasady, iż koniec terminu przypada na
ostatni dzień roku kalendarzowego (z wyjątkiem przedawnienia poniżej dwóch lat) upraszcza obliczanie terminu, ale z pewnością
jest niekorzystne dla konsumenta. Dotychczas trzyletnie terminy przedawnienia
roszczeń z tytułu świadczeń okresowych lub związanych z prowadzeniem
działalności gospodarczej były liczone od dnia, w którym roszczenie stało się
wymagalne – plus trzy lata. Jeżeli np. wymagalność raty kredytu przypadałaby na
jutro, tj. 16 lipca 2018 r., to termin przedawnienia roszczenia banku przypadłby
16 lipca 2021 r.
Po
zmianach w przepisach w analogicznej sytuacji bank będzie mógł dochodzić
roszczeń od konsumenta aż do 31 grudnia 2021 r., a więc prawie o pół roku
dłużej. W skrajnie niekorzystnym przypadku, przy terminie wymagalności
roszczenia przypadającym na początek stycznia – przedsiębiorcy zyskują kolejny
rok. Gdzie tu korzyść dla konsumenta?
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.