Czy w obecnym stanie prawnym można skutecznie wnosić do sądów pisma procesowe za pomocą e-maila?
Na stronach internetowych sądów powszechnych znajdują się informacje przede wszystkim o organizacji danego sądu, wydziałach, właściwości miejscowej, godzinach urzędowania itd. Można również natknąć się na zakładkę pt. „elektroniczna skrzynka podawcza”. Czy to oznacza, że do takiego sądu można wnosić pisma procesowe w formie dokumentów elektronicznych?

Na stronach internetowych sądów powszechnych znajdują się
informacje przede wszystkim o organizacji danego sądu, wydziałach, właściwości
miejscowej, godzinach urzędowania itd. Można również natknąć się na zakładkę pt. „elektroniczna
skrzynka podawcza”. Czy to oznacza, że do takiego sądu można wnosić pisma procesowe
w formie dokumentów elektronicznych?
Elektroniczne postępowanie
upominawcze
Od 8 lat obowiązują u nas przepisy regulujące szczególne postępowanie
cywilne – elektroniczne postępowanie upominawcze. Postępowanie to zostało
unormowane w rozdziale zatytułowanym „Elektroniczne postępowanie upominawcze”
(art. 50528 i następne kpc). Jest to postępowanie o charakterze
fakultatywnym, bo sprawa toczy się w tym postępowaniu tylko, jeśli powód
zdecyduje się złożyć pozew drogą elektroniczną. W Sądzie Rejonowym w Lublinie
został utworzony XVI Wydział Cywilny, który rozpatruje pozwy wnoszone
elektronicznie bez względu na wartość przedmiotu sporu, a swoją właściwością
obejmuje całą Polskę. Akta sprawy prowadzi się w formie elektronicznej i w
takiej też postaci podlegają udostępnianiu stronom. Do pozwu nie dołącza się
dowodów.
Powyższe jednak nie oznacza, że do każdego sądu można wnieść
pozew w taki sam bądź podobny (elektroniczny) sposób, ten szczególny tryb
postępowania zarezerwowany jest wyłącznie dla elektronicznego postępowania
upominawczego (w skrócie EPU) przed Sądem Rejonowym w Lublinie, XVI Wydziałem
Cywilnym.
Wymogi pisma
procesowego
W każdym przypadku wniesienia pisma procesowego musi ono spełniać
kryteria określone w art. 126 kpc. Szczególnym wymogiem w kontekście naszych
rozważań jest wymóg złożenia przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego
lub pełnomocnika podpisu. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie podkreśla się, że
chodzi o podpis własnoręczny, który nie może być zastąpiony jego mechaniczną
kopią (np. ksero) ani też nie może być sporządzony pismem komputerowym jako
wydruk np. imienia i nazwiska. Te wymogi co do zasady wykluczają możliwość
złożenia pisma procesowego np. w formie zwykłej wiadomości e-mail.
System
teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe
W ostatnich latach doszło do szeregu zmian w prawie, które
dotyczyły problematyki drogi elektronicznej w „zwykłym” postępowaniu cywilnym,
a więc poza elektronicznym postępowaniem upominawczym. Zmiany objęły w
szczególności art. 125 § 21 kpc, który obecnie nosi taką treść:
Art. 125 § 21. Jeżeli przepis szczególny tak
stanowi albo dokonano wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem
systemu teleinformatycznego, pisma procesowe w tej sprawie wnosi się wyłącznie
za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Pisma niewniesione za
pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie wywołują skutków prawnych, jakie
ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, o czym sąd poucza wnoszącego pismo.
Ustawodawca zdecydował się wprowadzić nowe pojęcie: „system
teleinformatyczny”. Zastąpiono tym samym wcześniej używane pojęcie „drogi
elektronicznej”. W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej z dnia 10 lipca
2015 r. (druk nr 2655 Sejmu VII kadencji) możemy przeczytać, że zmiana ta
została dokonana właśnie dla wyeliminowania wątpliwości dotyczących dopuszczalności
wniesienia pisma drogą elektroniczną, ale z pominięciem systemu teleinformatycznego
obsługującego postępowanie sądowe, czyli wniesienia go np. za pomocą poczty
elektronicznej, a nie za pośrednictwem tego systemu teleinformatycznego, który
został stworzony i ustanowiony dla obsługi postępowania sądowego.
System
teleinformatyczny to nie poczta elektroniczna
O tym, że nowe pojęcie systemu teleinformatycznego
obsługującego postępowanie sądowe jest interpretowane ściśle przekonał się wnioskodawca,
który za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) złożył do Sądu Okręgowego w
Gliwicach zażalenie na oddalenie jego wcześniejszego wniosku o zwolnienie od
kosztów sądowych. E-mail został podpisany potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP,
zatem tożsamość nadawcy nie mogła budzić wątpliwości.
Jednak na gruncie obowiązujących przepisów Sąd Okręgowy w
Gliwicach, a następnie także i Sąd Apelacyjny w Katowicach uznały, że tak
złożony wniosek po pierwsze nie został złożony za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego sądu – zatem pozostał bezskuteczny, a po drugie wydruk
wniosku znajdujący się w aktach nie został własnoręcznie przez wnioskodawcę podpisany
(patrz postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 lutego 2017 r., sygn.
akt V ACz 171/17).
Problematyczny okres
przejściowy
Nasze rozważania bynajmniej nie kończą się na ustaleniu, że pismo
procesowe skierowane na skrzynkę e-mail sądu będzie w obecnym stanie prawnym
bezskuteczne. Powstaje bowiem pytanie, co jeśli nasz wnioskodawca skorzystałby
zamiast ze zwykłej poczty e-mail – z systemu teleinformatycznego sądu, do
którego dostęp sądy wskazują w zakładce „elektroniczna skrzynka podawcza”? W
tym miejscu musimy wskazać jeszcze jeden obowiązujący przepis prawa, który
reguluje funkcjonowanie systemu teleinformatycznego w tzw. okresie przejściowym
(Ustawa z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy –
Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw):
Art. 20. W okresie 3 lat od wejścia w życie niniejszej
ustawy, dokonanie wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu
teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe oraz dalsze wnoszenie
tych pism za pośrednictwem tego systemu jest dopuszczalne, jeżeli ze względów
technicznych, leżących po stronie sądu, jest to możliwe.
Ustawa weszła w życie 8 września 2016 r., a więc wspomniany „ochronny”
dla sądów okres przejściowy upłynie dopiero za ponad rok, z dniem 8 września
2019 r.
Możliwe, czy niemożliwe?
Ostatecznie zatem musimy zwrócić uwagę na informacje podawane
na stronach sądów po wejściu w zakładkę „elektroniczna skrzynka podawcza”.
Regułą jest, że w każdym przypadku odnajdziemy tam wyraźne zastrzeżenie o
treści np.: Możliwość wnoszenia pism w formie dokumentów elektronicznych do
Sądu (…) w (…) dotyczy wyłącznie składania pism w rozumieniu Kodeksu
postępowania administracyjnego, a nie dotyczy pism procesowych, w tym m.in.
pozwów, wniosków i wszelkich oświadczeń. Niestety, takie zastrzeżenie należy uznać
za tożsame z informacją, że w przypadku danego sądu ze względów technicznych
nie jest możliwe wnoszenie pism procesowych w ten sposób.
Co z wnioskami o wydanie
odpisu orzeczenia?
Na stronach niektórych sądów obok informacji, iż nie można
poprzez system teleinformatyczny składać pism procesowych znajdują się dodatkowe
wzmianki, np: „Informuje się, że pisma procesowe (pozwy i wnioski składane do
danej sprawy, z wyjątkiem wniosku o odpis wyroku z uzasadnieniem) nie mogą być
wnoszone drogą elektroniczną. W obecnym stanie prawnym pisma tak przesłane nie
wywołują skutków prawnych. Możliwe jest składanie skarg, zażaleń i innych pism
poza właściwym postępowaniem sądowym.” (SR w Wieliczce)
W takim przypadku
jasne jest, że dany sąd sam informuje o zakresie działania systemu
teleinformatycznego, który ze względów technicznych dopuszcza składanie
wyraźnie wymienionych pism. W tym konkretnym przypadku chodzi o wniosek o
wydanie odpisu wyroku z uzasadnieniem.
Co ciekawe, w przypadku innych sądów praktyka jest taka, że
wnioski o wydanie i doręczenie odpisu orzeczenia (z uzasadnieniem lub bez) są
bez problemu przyjmowane za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, a więc
poprzez zakładkę „elektroniczna skrzynka podawcza” i całą dalszą procedurę
związaną z uwierzytelnieniem wnioskodawcy przez ePUAP. Zalecić jednak należy wcześniejsze
zasięgnięcie informacji w punkcie kontaktowym danego sądu, czy taka praktyka
jest w danym sądzie stosowana.
Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.