Czy prawo zezwala na nagrywanie czynności policjanta?

Nagrywanie

filmów komórką (smartfonem) stało w dzisiejszych czasach powszechne i dziecinnie

proste. Filmujemy praktycznie wszystko – od zwykłych zdarzeń dnia codziennego,

poprzez rozmaite wydarzenia okolicznościowe do sytuacji nagłych i niespodziewanych.

W artykule zajmiemy się tym, czy obywatel może rejestrować w ten sposób

interwencję funkcjonariusza publicznego i jaki ma to związek z zasadą, iż organy

władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Na

początek wspomnieć należy o istotnej różnicy między czynnością nagrywania

(rejestrowania) filmu, a dalszym rozpowszechnianiem takiego nagrania np. w

sieci internetowej. W przypadku policjantów niebędących osobami publicznymi ich

wizerunek podlega ochronie. Oznacza to, że publikowanie nagrania, na którym

zarejestrowano rozpoznawalny wizerunek policjanta jest co do zasady wykluczone,

chyba że policjant wyrazi na to zgodę. Bez takiej zgody publikujący naraża się

na odpowiedzialność prawną.

Nietrudno

domyślić się i rozumieć, dlaczego policjanci niechętnie reagują na sytuacje, w

których ich czynności bywają nagrywane przez obywateli, zwłaszcza tych, wobec

których interweniują. Tym niemniej od lat w praktyce policyjnej funkcjonowała

zasada, według której nie można obywatelowi zabronić rejestrowania czynności

funkcjonariusza publicznego, chyba że takie nagrywanie utrudniałoby czynności

służbowe.

Dał

temu wyraz wiceminister spraw wewnętrznych Jarosław Zieliński, który w lipcu

2017 r. przedstawił w Sejmie następującą interpretację:

(…)

z obowiązujących przepisów prawa nie wynika, aby czynności podejmowane przez

policjantów w zakresie legitymowania osób oraz dokonywania kontroli osobistej

objęte były zakazem ich rejestrowania przez osoby uczestniczące w czynnościach,

niemniej nagrywanie interweniujących policjantów nie może utrudniać wykonywania

zgodnych z prawem czynności, które są prowadzone na miejscu zdarzenia lub

interwencji.

Wydaje

się, że sytuacja uległa pewnej zmianie. Ma

to związek z opinią prawną Komendy Głównej Policji z dn. 4 stycznia 2019 r. na

temat prawnych sposobów ochrony własnego wizerunku przez funkcjonariuszy

Policji. Czytamy w niej m.in.:

Wielu

członkom społeczeństwa wydaje się, iż z racji tego, że policjanci w trakcie

wykonywania czynności służbowych mają przymiot funkcjonariuszy publicznych,

nagrywanie ich jest prawnie dopuszczalne lub usprawiedliwione. Tymczasem brak

jest przepisu, który by zezwalał na taką rejestrację.

W

dalszej części opinii znajdziemy rozważania na temat ochrony wizerunku i głosu

funkcjonariusza jako jego danych osobowych. Wyrażany jest też kontrowersyjny

pogląd, że nagrywanie czynności funkcjonariusza publicznego przez obywatela dla

osobistych potrzeb tego ostatniego nie jest… czynnością osobistą, bo dotyczy

czynności Policji.

W

konkluzji czytamy:

Wobec

tego można stwierdzić, iż nagrywanie czynności służbowych podejmowanych przez

funkcjonariuszy Policji przez osoby trzecie (np. uczestników zdarzeń, osoby,

wobec których została podjęta interwencja) nie znajduje umocowania prawnego.

Argumentacja

KGP skupia się na założeniu, że skoro nie istnieje żaden przepis prawa

zezwalający obywatelowi na nagrywanie czynności funkcjonariuszy publicznych, to

jest to zabronione. Jest to wyraźne odwołanie się do zasady legalizmu wskazanej

w Konstytucji RP, w art. 7:

Organy

władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Według

tej zasady władza publiczna może czynić tylko tyle, na ile przepisy jej

pozwalają. Wyjaśnił to Sąd Najwyższy w postanowieniu 7 sędziów SN z 18 stycznia

2005 r. (oraz w wielu innych orzeczeniach) podkreślając, że:

Art.

7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. stanowiący, że organy władzy

publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, zawiera normę zakazującą

domniemywania kompetencji takiego organu i tym samym nakazuje, by wszelkie

działania organu władzy publicznej były oparte na wyraźnie określonej normie

kompetencyjnej.

Jest

rzeczą oczywistą, że zasada ta odnosi się do władzy publicznej, a nie do

obywatela. To władza musi w każdym przypadku działać na podstawie i w granicach

prawa, a nie obywatel.

W

przeciwieństwie do organów władzy publicznej obywatel nie musi dla każdego

przejawu swojej aktywności szukać podstawy prawnej. Nie musi znajdować

przepisu, który by mu na coś zezwalał. Obywatelowi wystarczy, że żaden przepis

prawa wyraźnie mu czegoś nie zabrania.

Co

więcej, dla obywatela zasada „co nie jest zabronione, jest dozwolone” ma

związek z funkcją gwarancyjną prawa. Wyznacza

ona granicę między zakresem uprawnień państwa, a sferą praw i wolności

jednostki. Chroni jednostkę przed arbitralną ingerencją ze strony władzy

publicznej. Prawo musi wyraźnie określać, jakie zachowania jednostki są

zabronione. Jeżeli określone postępowanie nie jest w sposób wyraźny zakazane,

to jest ono dozwolone.

Tymczasem

w opinii KGP mamy do czynienia z sprytnym „odwróceniem” obu zasad i podmiotów,

które im podlegają. Policyjni prawnicy argumentują, że skoro żaden przepis

prawa nie zezwala obywatelowi na filmowanie czynności funkcjonariuszy publicznych,

to obywatel nie ma do tego prawa. Jest to stanowisko oczywiście błędne, bo

oparte na próbie związania obywatela zasadami, które nie odnoszą się do niego,

lecz do organów władzy publicznej.

Na

pytanie, czy prawo zezwala obywatelowi na nagrywanie czynności policjanta

odpowiedzieć należy, że tak – gdyż przepisy tego nie zabraniają. Skoro nie istnieje

żadna regulacja prawna zabraniająca nagrywania policjantów – to jest to

dozwolone. Utrwalanie wizerunku czy też głosu interweniującego funkcjonariusza dla

własnych, osobistych potrzeb obywatela – np. w celach dowodowych w razie sporu

sądowego – jest na mocy art. 2 ust. 2 RODO wyłączone spod reżimu tego

rozporządzenia. Nie wymaga zatem zgody osoby nagrywanej.