Reklama sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiająca godności człowieka

Reklama sprzeczna z prawem odnosi się do następujących grup

towarów: napojów alkoholowych, wyrobów tytoniowych, w telewizji,

radiu, prasie dziecięcej i młodzieżowej, leków wydawanych tylko z

przepisu lekarza(nie dotyczy specjalistycznych pism medycznych),

niektórych gier losowych i zakładów.

Reklama alkoholu i jego promocja, z wyjątkiem piwa, jest zakazana, a

reguluje to ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w

trzeźwości przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 cytowanej ustawy napojem alkoholowym w

rozumieniu niniejszej ustawy

jest produkt przeznaczony do spożycia zawierający alkohol etylowy

pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5%

objętościowych alkoholu.

Art. 13¹ ust.2 przytaczanej ustawy wprowadza ograniczenia co do

reklamy piwa. W związku z powyższym przepisem reklama piwa nie może

być prowadzona: w telewizji, radiu, kinie i teatrze między godziną

6.00 a 20.00,

z wyjątkiem reklamy prowadzonej przez organizatora imprezy sportu

wyczynowego lub profesjonalnego w trakcie trwania tej imprezy; na

kasetach wideo i innych nośnikach, w prasie młodzieżowej i

dziecięcej; na okładkach dzienników i czasopism, na słupach i

tablicach reklamowych i innych stałych i ruchomych powierzchniach

wykorzystywanych do reklamy, chyba że 20% powierzchni reklamy

zajmować będą widoczne i czytelne napisy informujące o

szkodliwości spożycia alkoholu lub o zakazie sprzedaży alkoholu

małoletnim przy udziale małoletnich.

Zakaz reklamy

tytoniu i wyrobów tytoniowych w telewizji i radiu oraz prasie

dziecięcej i młodzieżowej zawarty jest w ustawie z dnia 9

listopada 1995 roku o ochronie zdrowia przed następstwami używania

tytoniu i wyrobów tytoniowych. Tytoń oznacza- liście oraz inne

naturalne, przetworzone lub nieprzetworzone części roślin tytoniu,

w tym tytoń

ekspandowany i tytoń

odtworzony. Natomiast pod pojęciem wyrobów tytoniowych należy

rozumieć wszelkie wyprodukowane z tytoniu wyroby, takie jak

papierosy, cygara, cygaretki, tytoń fajkowy, machorka i inne,

zawierające tytoń lub jego składniki, z wyłączeniem produktów

leczniczych zawierających nikotynę.

Definicję

reklamy wyrobów tytoniowych zawiera art. 2 pkt 25 u.t.w.t. zgodnie,

z którym reklamą wyrobów tytoniowych jest rozpowszechnianie

komunikatów, wizerunków marek wyrobów

tytoniowych,

papierosów elektronicznych, pojemników zapasowych, rekwizytów

tytoniowych

lub symboli z nimi związanych, a także rozpowszechnianie nazw lub

symboli graficznych podmiotów produkujących wyroby

tytoniowe,

papierosy elektroniczne, pojemniki zapasowe lub rekwizyty tytoniowe,

nieróżniących się od nazw i symboli graficznych wyrobów

tytoniowych,

papierosów elektronicznych, pojemników zapasowych, rekwizytów

tytoniowych

lub symboli z nimi związanych – służących popularyzowaniu marek

wyrobów

tytoniowych,

papierosów elektronicznych, pojemników zapasowych lub rekwizytów

tytoniowych,

z wyłączeniem informacji używanych

do celów handlowych w relacjach pomiędzy podmiotami zajmującymi

się produkcją, dystrybucją i handlem wyrobami

tytoniowymi,

papierosami elektronicznymi, pojemnikami zapasowymi lub rekwizytami

tytoniowymi.

Nie jest dozwolone także urządzanie loterii promocyjnej

papierosów.

W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2001 r.,

NSA uznał, iż zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o

ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów

tytoniowych organy administracji rządowej są obowiązane do

podejmowania działań zmierzających do ochrony zdrowia przed

następstwami używania tytoniu.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.t.w.t. zabrania się reklamowania i

promocji wyrobów tytoniowych, rekwizytów tytoniowych i produktów

imitujących wyroby lub rekwizyty tytoniowe oraz symboli związanych

z używaniem tytoniu, a w szczególności: w telewizji, radiu,

kinach, podmiotach leczniczych, szkołach i placówkach

oświatowo-wychowawczych, w prasie dziecięcej i młodzieżowej, na

terenie obiektów sportowo-rekreacyjnych oraz w innych miejscach

publicznych; na plakatach, w tym plakatach wielkoformatowych; w

środkach usług informatycznych.

Napisy ostrzegające o szkodliwości używania tytoniu winny się

pojawić również na opakowaniu papierosów, w tym na ich

jednostkowym pudełku. Nakaz nakładający obowiązek umieszczania

tego typu napisów zawiera Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 24

lutego 2004r. w sprawie badania zawartości niektórych substancji w

dymie papierosowym oraz informacji i ostrzeżeń zamieszczanych na

opakowaniach wyrobów tytoniowych. Zgodnie z §4 pkt 1 Rozporządzenia

na jednostkowych opakowaniach papierosów, cygar, cygaretek, tytoni

fajkowych, tytoni przeznaczonych do skręcania papierosów oraz

innych wyrobów tytoniowych przeznaczonych do palenia, a także na

zbiorczych opakowaniach tych wyrobów, występujących w handlu

detalicznym, umieszcza się: ostrzeżenie powszechne o treści:

,,Palenie zabija” albo ,,Palenie poważnie szkodzi Tobie i osobom w

Twoim otoczeniu”, a także jedno z następujących ostrzeżeń

dodatkowych, na przykład: ,,palacze tytoniu umierają młodziej”,

,,palenie tytoniu zamyka naczynia krwionośne i jest przyczyną

zawałów serca i udarów mózgu”, ,,palenie tytoniu powoduje

śmiertelnego raka płuc”, ,,twój lekarz lub farmaceuta pomoże Ci

rzucić palenie”, ,,dzwoniąc pod nr telefonu 0801108108, uzyskasz

pomoc w rzuceniu palenia”.

Ostrzeżenia o treści ,,palenie zabija” albo ,,palenie poważnie

szkodzi Tobie i osobom w Twoim otoczeniu”, umieszcza się na jednej

z dwóch największych płaszczyzn opakowania, zapewniając

przemienne i regularne występowanie w produkcji i obrocie handlowym

jednego i drugiego tekstu.

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne,

rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 listopada 2008 r. w

sprawie reklamy produktów leczniczych oraz w ustawa z dnia 12 maja

2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego

przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych określają

zasady prowadzenia reklamy produktów leczniczych.

Zgodnie z art. 52 ustawy- Prawo farmaceutyczne

reklamą produktu leczniczego jest działalność polegająca na

informowaniu lub zachęcaniu do stosowania produktu leczniczego,

mająca na celu zwiększenie: liczby przepisywanych recept,

dostarczania, sprzedaży lub konsumpcji produktów leczniczych.

Artykuł 53 ust. 3 u.p.f. przewiduje m.in., że reklama leku nie może

być adresowana do dzieci ani zawierać żadnego elementu, który

byłby do nich skierowany. Z kolei art. 55 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.f.

wprowadza zakaz kierowania do publicznej wiadomości reklamy leków

polegającej na ich prezentowaniu przez osoby znane publicznie,

naukowców, osoby posiadające wykształcenie medyczne lub

farmaceutyczne lub sugerujące posiadanie takiego wykształcenia, jak

również reklamy odwołującej się do zaleceń osób znanych

publicznie, naukowców, osób posiadających wykształcenie medyczne

lub farmaceutyczne lub sugerujących posiadanie takiego

wykształcenia. Ograniczenia dotyczące reklamy produktów

leczniczych znajdują się także w art. 55 ust. 2, art. 56 oraz art.

60 u.p.f.

Art. 53 ust. 2 u.p.f. – przewiduje zakaz promocji leków

polegającej na oferowaniu lub obiecywaniu jakichkolwiek korzyści w

zamian za nabycie produktu leczniczego lub dostarczenie dowodu, że

doszło do jego nabycia. W art. 57 ust. 1 pkt 3 u.p.f. wyrażono

zakaz prowadzenia reklamy leków adresowanej do publicznej

wiadomości, jeżeli jej przedmiotem są produkty lecznicze

umieszczone na listach refundacyjnych. Z kolei art. 58 ust. 1 u.p.f.

wprowadza wyraźny zakaz kierowania do osób uprawnionych do

wystawiania recept i osób prowadzących obrót lekami(czyli do

profesjonalistów) reklamy produktu leczniczego polegającej na

wręczaniu, oferowaniu i obiecywaniu korzyści materialnych,

prezentów, ułatwień, nagród, wycieczek oraz organizowaniu i

finansowaniu spotkań promocyjnych produktów leczniczych, podczas

których przejawy gościnności wykraczają poza główny cel

spotkania.

Art. 29 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych
zabrania reklamy i promocji gier cylindrycznych, gier w karty,

gier w kości, zakładów wzajemnych oraz gier na automatach. Ponadto

ustawa wprowadza zakaz informowania o sponsorowaniu przez podmiot

prowadzący działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w

karty, gier w kości, przyjmowania zakładów wzajemnych oraz gier na

automatach.

Powyżej określone zakazy nie obejmują reklamy i promocji

prowadzonej wewnątrz kasyna gry lub punktu przyjmowania zakładów

wzajemnych oraz oznaczenia nazwą podmiotu, logo firmy lub nazwą

prowadzonej działalności gospodarczej, na zewnątrz budynku,

miejsca, w którym znajduje się kasyno gry lub punkt przyjmowania

zakładów wzajemnych, a także, w przypadku zakładów wzajemnych

urządzanych przez sieć Internet – reklamy i promocji prowadzonej

na określonej w zezwoleniu stronie internetowej wykorzystywanej do

urządzania tych zakładów.

Przez reklamę gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości,

zakładów wzajemnych lub gier na automatach rozumie się publiczne

rozpowszechnianie znaków towarowych lub symboli graficznych i innych

oznaczeń z nimi związanych, a także nazw i symboli graficznych

podmiotów prowadzących działalność w zakresie gier

cylindrycznych, gier w karty, gier w kości, zakładów wzajemnych

lub gier na automatach oraz informacji o miejscach, w których takie

gry lub zakłady są urządzane, i możliwościach uczestnictwa.

Przez promocję gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości,

zakładów wzajemnych lub gier na automatach rozumie się publiczną

prezentację tych gier lub zakładów, rozdawanie rekwizytów z nimi

związanych, wręczanie żetonów lub dowodów uczestnictwa w tych

grach albo ich sprzedaż w miejscach publicznych, a także inne formy

publicznego zachęcania do uczestnictwa w nich lub przekonywania o

ich zaletach bądź zachęcania do wstępu do kasyn gry lub punktów

przyjmowania zakładów wzajemnych.

Za reklamę i promocję gier cylindrycznych, gier w karty, gier

w kości, zakładów wzajemnych lub gier na automatach uważa się

również reklamę i promocję produktów i usług, których nazwa,

znak towarowy, kształt graficzny lub opakowanie wykorzystuje

podobieństwo lub jest tożsame z oznaczeniem gier cylindrycznych,

gier w karty, gier w kości, zakładów wzajemnych, gier na

automatach, kasyna gry lub punktu przyjmowania zakładów wzajemnych

albo z firmą, nazwą lub oznaczeniem podmiotu prowadzącego

działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w karty, gier w

kości, zakładów wzajemnych lub gier na automatach.

Za reklamę i promocję gier cylindrycznych, gier w karty, gier w

kości, zakładów wzajemnych oraz gier na automatach uważa się

również reklamę i promocję podmiotów, których wizerunek

reklamowy wykorzystuje podobieństwo lub jest tożsamy z oznaczeniem

gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości, zakładów

wzajemnych, gier na automatach, kasyna gry lub punktu przyjmowania

zakładów wzajemnych albo z firmą, nazwą lub oznaczeniem podmiotu

prowadzącego działalność w zakresie gier cylindrycznych, gier w

karty, gier w kości, zakładów wzajemnych, gier na automatach lub

innym symbolem obiektywnie odnoszącym się do takich oznaczeń.

To typowy przykład pojęcia trudnego do zdefiniowania. Problem

polega na tym, że nie istnieje jeden wspólny dla całego

społeczeństwa wzorzec dobrych obyczajów.

Wedle zaproponowanej w literaturze interpretacji zasad współżycia

społecznego trzeba stwierdzić, iż pojęcie zasad współżycia

społecznego jest nadrzędne w stosunku do dobrych obyczajów, przez

wzgląd na ich miejsce w systemie prawa polskiego.

Ponadto, w ustawie nie uściślono dziedziny ani jakiejkolwiek grupy

zawodowej, do której przy interpretacji ,, dobrych obyczajów”

powinno się odwołać.

Pod pojęciem ,,uchybienie godności człowieka”, powinno się

rozumieć w szczególności zakaz tzw. reklamy osobistej,

czyli takiej, która odwołuje się do osobistych cech oferenta lub

potencjalnego klienta(np. rasa, płeć, poglądy religijne lub

polityczne), a nie do rzeczowych cech towaru czy usługi. Reklamą

sprzeczną z dobrymi obyczajami i uchybiającą godności człowieka

jest reklama sprzeczna z ogólnie przyjętymi w Polsce zasadami

moralnymi. Obejmuje to używania wyrazów, rysunków itp. uznawanych

za obraźliwe lub nieprzyzwoite, oraz eksponowania nędzy, poniżenia,

cierpienia.

Przykładem reklamy uchybiającej godności człowieka jest plakat

promujący film ,,Skandalista Larry Flynt” Milosa Formana z

1996 roku. Ilustracja na plakacie przedstawiała ukrzyżowanego

mężczyznę(nie umęczonego)przepasanego na biodrach flagą

amerykańską z rozpostartymi ramionami na tle łona kobiecego,

okrytego w damską bieliznę.

Podobnym przykładem mogą posłużyć kampanie reklamowe włoskiej

firmy odzieżowej Benetton. Zdjęcia użyte do reklamy tej firmy są

drastyczne z założenia – ich celem jest prowokowanie. Plakaty

pokazują m.in. zdjęcia pokrwawionego munduru zabitego w Bośni

żołnierza, białe dziecko karmione piersią przez czarną kobietę

ze stemplem na ciele „HIV positive”, czy też kampania Uchate

przedstawiająca całujące się głowy państw (np. Baracka Obamę i

prezydenta Wenezueli Hugo Cháveza; Angelę Merkel z Nicolasem

Sarkozym; Kim Jong-ila i Lee Myung-bak. W kampanii Uchate znalazły

się także zdjęcia polskich polityków, tj. Jarosława Kaczyńskiego

całującego Donalda Tuska; posłanki Anny Grodzkiej całującej

Jarosława Kaczyńskiego; należy także wspomnieć o bulwersującej

reklamie na której papież Benedyk XVI całuje imama Ahmeda Mohameda

el-Tayeba.