Nieodebranie przesyłki pobraniowej przez sprzedawcę

Problem

nieodbierania przesyłek pobraniowych przez konsumentów jest znany i szeroko

dyskutowany. Co jeśli pojawi się on z drugiej strony, czyli sprzedawca nie

odbierze takiej przesyłki odesłanej przez konsumenta w ramach zwrotu?

W

przypadku zwrotu konsumenckiego opisanego w art. 27 i nast. Ustawy o prawach

konsumenta (dalej: Ustawy) istotna jest kolejność wydarzeń. Pierwszą czynnością

jakiej powinien dokonać konsument jest odstąpienie od umowy. Polega to na

złożeniu sprzedawcy oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Mówi o tym art. 30

Ustawy:

Art.

30

1.

Konsument może odstąpić od umowy, składając przedsiębiorcy oświadczenie o

odstąpieniu od umowy. Oświadczenie można złożyć na formularzu, którego wzór

stanowi załącznik nr 2 do ustawy.

2.

Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem.

3.

Jeżeli przedsiębiorca zapewnia możliwość złożenia oświadczenia o odstąpieniu od

umowy drogą elektroniczną, konsument może także odstąpić od umowy:

1)

przy wykorzystaniu wzoru formularza odstąpienia od umowy, stanowiącego

załącznik nr 2 do ustawy;

4.

Przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie przesłać konsumentowi na trwałym

nośniku potwierdzenie otrzymania oświadczenia o odstąpieniu od umowy złożonego

w sposób, o którym mowa w ust. 3.

Dopiero

po złożeniu takiego świadczenia następuje etap wzajemnego zwrotu świadczeń.

Wówczas konsument winien odesłać sprzedawcy zwracaną rzecz, a sprzedawca

zwrócić konsumentowi uiszczoną płatność.

Przesyłka

pobraniowa „działa” w ten sposób, że jej adresat uiszcza opłatę z chwilą

odbioru, a więc jeszcze przed zapoznaniem się z jej zawartością. Jeżeli więc

konsument decyduje się na zwrot towaru z wykorzystaniem przesyłki pobraniowej,

w której umieszcza zarówno zwracaną rzecz jak i oświadczenie o odstąpieniu od

umowy – to tym samym zmusza niejako sprzedawcę do dokonania zwrotu płatności

przed zapoznaniem się z tym oświadczeniem. W takiej sytuacji otwiera się

szerokie pole do nadużyć. Sprzedawca zostaje postawiony przed faktem dokonanym –

ma zapłacić w chwili odbioru. Nie wie komu (kim jest beneficjent), z jakiego tytułu, za co. Paczki nie

zamawiał, nie wie co jest w środku.

W

tym momencie musimy zastanowić się przez chwilę nad skutecznością złożenia

oświadczenia woli. Wedle ogólnej zasady wyrażonej w kodeksie cywilnym:

Art.

61 k.c.

§ 1.

Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą,

gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią.

Wynika

z powyższego, że dla skutecznego złożenia oświadczenia woli przez konsumenta, w

naszym przypadku oświadczenia o odstąpieniu od umowy, nie jest wcale konieczne

zapoznanie się z nim przez sprzedawcę. Wystarczy bowiem możliwość zapoznania

się przez sprzedawcę z jego treścią. Czyżby więc w przypadku przesyłki

pobraniowej ten warunek był spełniony, a ewentualna odmowa sprzedawcy jej przyjęcia

oznaczała, że doszło do skutecznego złożenia oświadczenia woli przez

konsumenta?

Na

tak postawione pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Należy bowiem poddać

ocenie samą możliwość zapoznania się przez odbiorcę z treścią oświadczenia

woli. Jest ona w takim przypadku uzależniona od wcześniejszego uiszczenia

zapłaty, co do której brak jest podstawy prawnej. W orzecznictwie i doktrynie

wskazuje się, że przy ocenie możliwości zapoznania się z oświadczeniem

konieczne jest odniesienie do stopnia czy nakładu starań ze strony adresata,

które musiałby on podjąć, aby zapoznać się z treścią oświadczenia. Podkreśla

się, że dla złożenia oświadczenia woli konieczne jest, aby adresat mógł

zapoznać się z jego treścią bez szczególnych nakładów lub starań, a więc w

zwykłym toku czynności. Uzależnienie możliwości zapoznania się z oświadczeniem

od uiszczenia zapłaty nie może być uznane za zwykły tok czynności przy zwrocie

konsumenckim.

O

ile w rozpatrywanej sytuacji istnieją podstawy do tego, by sprzedawca odmówił

przyjęcia przesyłki pobraniowej, to jednak nie można takich sytuacji uogólniać

i z góry ograniczać praw konsumenta, np. poprzez zapisy w regulaminie sklepu.

Takie regulacje mogą być i są uznawane za postanowienia sprzeczne z dobrymi

obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów (nr 6571 – XVII AmC 308/16,

nr 5920 – XVII AmC 2851/13, nr 5736 – XVII AmC 4881/11).