Niezamówione świadczenia – czy przedsiębiorca może żądać zapłaty?

7 kwietnia, 2019 · Mirosław Dyka · 4 min czytania

Jedną z agresywnych praktyk handlowych stosowanych przez nieuczciwych przedsiębiorców są świadczenia niezamówione przez konsumenta. Ma to miejsce wtedy, gdy konsument otrzymuje towar bądź usługę, których nie zamawiał – wraz z żądaniem zapłaty. Jak w takiej sytuacji wyglądają prawa i obowiązki konsumenta?

Zalecamy ostrożność podczas zakupów w sklepie: homeekspert.net

Jedną

z agresywnych praktyk handlowych stosowanych przez nieuczciwych przedsiębiorców

są świadczenia niezamówione przez konsumenta. Ma to miejsce wtedy, gdy

konsument otrzymuje towar bądź usługę, których nie zamawiał – wraz z żądaniem

zapłaty. Jak w takiej sytuacji wyglądają prawa i obowiązki konsumenta?

Nieuczciwa praktyka rynkowa

Do

wspomnianej praktyki odnoszą się wprost przepisy Ustawy o przeciwdziałaniu

nieuczciwym praktykom rynkowym z dnia 23 sierpnia 2007 r. (Dz.U. Nr 171, poz.

1206 z późn. zm.). W art. 9 ust. 6 – zwanym katalogiem praktyk agresywnych – czytamy:

Art.

9

Nieuczciwymi

praktykami rynkowymi w każdych okolicznościach są następujące agresywne

praktyki rynkowe:

(…)

6)

żądanie natychmiastowej lub odroczonej zapłaty za produkty bądź zwrotu lub

przechowania produktów, które zostały dostarczone przez przedsiębiorcę, ale nie

zostały zamówione przez konsumenta.

Z

powyższego jasno wynika, że postępowanie przedsiębiorcy polegające na tym, że własnej

inicjatywy i bez wyrażenia zgody konsumenta rozpoczyna się realizację

świadczenia (sprzedaż towaru, usługi) z jednoczesnym wzywaniem do zapłaty ceny –

jest bezprawne. Przykładami takich działań mogą być:

  • wysyłanie

    konsumentowi towaru mimo braku złożenia przez niego zamówienia lub zawarcia

    jakiejkolwiek umowy wraz z żądaniem zapłaty;

  • wysyłanie

    konsumentowi towaru mimo braku złożenia przez niego zamówienia lub zawarcia

    jakiejkolwiek umowy wraz z żądaniem zwrotu na koszt konsumenta;

  • rozpoczęcie

    świadczenia usługi nie zamówionej przez konsumenta (np. telekomunikacyjnej) bez

    zgody przez abonenta i rozpoczęcie naliczania opłat z tego tytułu;

  • informowanie

    konsumenta, że brak reakcji z jego strony stanowi domyślną zgodę na zawarcie

    umowy;

  • wysyłanie

    do klientów materiałów promocyjnych wprowadzających w błąd i sugerujących obowiązek

    zapłaty.

Ochrona konsumenta

Skoro

postępowanie przedsiębiorcy jest bezprawne, pozostaje określić jak w takich sytuacjach

powinien zachować się konsument. Mówi o tym przepis art. 5 Ustawy o prawach

konsumenta z

dnia 30 maja 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 827 z późn. zm.):

Art.

5

1.

Spełnienie świadczenia niezamówionego przez konsumenta, o którym mowa w art. 9

pkt 6 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym

praktykom rynkowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 2070), następuje na ryzyko

przedsiębiorcy i nie nakłada na konsumenta żadnych zobowiązań.

2.

Brak odpowiedzi konsumenta na niezamówione świadczenie nie stanowi zgody na

zawarcie umowy.

Powyższy

przepis Ustawy o prawach konsumentach stanowi uzupełnienie wcześniej omawianego

przepisu delegalizującego świadczenia niezamówione. Wynika z niego

jednoznacznie, że w przypadku niezamówionego świadczenia konsument jest

zwolniony z obowiązku jakiejkolwiek zapłaty. Całość ryzyka związanego z taką

sytuacją ponosi przedsiębiorca, a po stronie konsumenta nie powstaje żaden

obowiązek jakiegokolwiek świadczenia. Oznacza to, że konsument nie musi zwracać

ceny za towar lub usługę, oraz że nie ponosi kosztów dostawy, ubezpieczenia

towaru ani jakichkolwiek innych kosztów poniesionych przez przedsiębiorcę w

związku z niezamówionym świadczeniem.

W

ust. 2 przepis wyraźnie rozstrzyga, że brak odpowiedzi konsumenta na

niezamówione przez niego świadczenie nie może być interpretowany jako wyrażenie

przez konsumenta zgody na takie świadczenie. O ile istnieje w prawie cywilnym

instytucja tzw. milczącego przyjęcia oferty (art. 68.2 kodeksu cywilnego), to

jednak nie ma ona zastosowania w przypadku konsumenta.

Korzystanie z niezamówionego świadczenia

Wiemy

już, że w przypadku świadczenia niezamówionego konsument nie musi ponosić

żadnych związanych z tym kosztów – nie musi pokrywać ceny ani płacić za

odesłanie towaru z powrotem. W przypadku niezamówionej usługi konsument nie

będzie płacił za to, że już z niej skorzystał. Co istotne, rozpoczęcie

korzystania przez konsumenta z niezamówionego towaru lub usługi nie może być

interpretowane jako wyrażenie woli związania umową.

W

przypadku niezamówionego towaru sprawa jest trochę bardziej skomplikowana, bo

powstaje problem własności – kto jest jego właścicielem? Jeżeli nie doszło do

zawarcia umowy, to czy świadczenie przedsiębiorcy można traktować jako

nienależne? Czy przedsiębiorca może wtedy wystąpić z roszczeniem windykacyjnym

(żądać zwrotu) w stosunku do konsumenta?

Wydaje

się, że poglądy doktryny na ten temat faworyzują jednak konsumenta. Podnosi

się, że przesłanie niezamówionego towaru następuje na ryzyko przedsiębiorcy, co

obejmuje także ryzyko uszkodzenia bądź utraty rzeczy. Według najdalej idącego

poglądu ryzyko przedsiębiorcy wiąże się z utratą przez niego wszystkich

ewentualnych roszczeń, jakie przysługiwałyby mu przeciwko konsumentowi, w tym

roszczenia windykacyjnego.

Jest

to jednak kwestia sporna i jednoznacznie nierozstrzygnięta. Pamiętać należy, że

konsument nie nabywa prawa do korzystania ze świadczenia niezamówionego, a

tylko swoisty immunitet pozwalający mu bronić się w procesie wytoczonym przez

przedsiębiorcę zarzutem, że ten spełniając świadczenie, wiedział, że łączy się

to z niemożnością dochodzenia roszczeń. Konsument ma przy tym prawo zwrócić

przesłany towar przedsiębiorcy nawet jeśli ten nie ma roszczenia o jego zwrot.

Należy przyjąć, że w takim przypadku ryzyko przedsiębiorcy obejmuje nie tylko

obowiązek przyjęcia towaru, lecz także zwrotu kosztów jego wysyłki, opakowania

i ubezpieczenia.

Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.