Skuteczność doręczenia oświadczenia woli wysłanego e-mailem

26 stycznia, 2019 · Mirosław Dyka · 6 min czytania

Ustawodawca przewidział, że skuteczne doręczenie wiadomości e-mail będzie miało miejsce wówczas, gdy wprowadzono tę wiadomość do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby adresat mógł zapoznać się z jej treścią. W zderzeniu z rzeczywistością zasada ta okazuje zbyt prosta, by jednoznacznie rozstrzygnąć bardziej skomplikowane przypadki. Spróbujmy zająć się tym na konkretnym przykładzie.

Zalecamy ostrożność podczas zakupów w sklepie: homeekspert.net

Ustawodawca

przewidział, że skuteczne doręczenie wiadomości e-mail będzie miało miejsce

wówczas, gdy wprowadzono tę wiadomość do środka komunikacji elektronicznej w

taki sposób, żeby adresat mógł zapoznać się z jej treścią. W zderzeniu z

rzeczywistością zasada ta okazuje zbyt prosta, by jednoznacznie rozstrzygnąć

bardziej skomplikowane przypadki. Spróbujmy zająć się tym na konkretnym

przykładzie.

Przepis kodeksu cywilnego

Wysłanie

wiadomości e-mail to nic innego jak złożenie oświadczenia woli wyrażonego w

postaci elektronicznej. Mówi o tym art. 61 § 2 k.c.

art.

61 § 2 k.c.
Oświadczenie woli wyrażone w postaci

elektronicznej jest złożone innej osobie z chwilą, gdy wprowadzono je do środka

komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba ta mogła zapoznać się z

jego treścią.

Powyższy

przepis rozstrzyga takie przykładowe sytuacje, gdy odpowiedzialność ewidentnie

leży po stronie nadawcy, którego działanie spowodowało, że adresat nie miał

żadnej możliwości zapoznania się z treścią wiadomości e-mail. Możemy tu wskazać

na błąd w adresie e-mailowym, spowodowany nawet przez niepotrzebną spację. Albo

sporządzenie i próbę wysłania wiadomości bez dostępu do internetu, wskutek

czego e-mail nigdy nie opuścił komputera (smartfonu, itp.) nadawcy i nie dotarł

do serwera pocztowego adresata. Nie ma o czym dyskutować – odbiorca nie miał

szans na zapoznanie się z naszą wiadomością. Życie obfituje jednak w znacznie

bogatsze przypadki…

Przykład z życia wzięty

Weźmy

sytuację, która zdarza się w związku z tym, czym my w legalniewsieci.pl na co

dzień się zajmujemy – fałszywymi sklepami internetowymi. Taki sklep potrafi „z

dnia na dzień” zakończyć działalność w czasie, gdy ostrzeżeni konsumenci

zaczynają masowo składać oświadczenia drogą e-mailową o odstąpieniu od

zawartych umów. Wówczas ich wiadomości wracają z powrotem do nadawcy, bo

przedsiębiorca ustawił automat z dowolną odpowiedzią, np. „sklep zakończył

działalność”. Zdarza się i tak, że wiadomości wracają do konsumentów z

informacją, że serwer pocztowy adresata jest przepełniony.

Czy

w takiej sytuacji można uznać, że konsument dostarczył przedsiębiorcy

oświadczenie woli wyrażone w postaci elektronicznej zgodnie z przesłankami

wyrażonymi w wyżej cytowanym przepisie? Czy przedsiębiorca mógł, czy też nie

mógł zapoznać się z treścią wiadomości?

Stanowisko Sądu Najwyższego

Możemy

spróbować oprzeć się na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2003 r., I CKN

384/01, LEX nr 358821. Wydaje się jednak, że jedynie w części precyzuje on zasady

wynikające z art. 61 § 2 k.c.:

Złożenie oświadczenia woli wyrażonego w

postaci elektronicznej […] polega na tym, że oświadczenie jest prawidłowo

wprowadzone do urządzenia elektronicznego (komputera) nadawcy, i przekazane

przez Internet – za pomocą narzędzi programowych umożliwiających indywidualne

wysyłanie i odbieranie danych na odległość – trafia ono do operatora usług

telekomunikacyjnych (serwera dostawcy usług internetowych) i od razu jest

dostępne dla adresata oświadczenia – posiadacza tzw. elektronicznej skrzynki

pocztowej.

O ile

w naszym przypadku można mówić o prawidłowym wprowadzeniu wiadomości do serwera

pocztowego odbiorcy (bo przecież musiała tam dotrzeć by serwer mógł cokolwiek

odesłać), to wątpliwości budzi fragment o „natychmiastowej dostępności”

wiadomości dla adresata. No bo skoro ten ustawił sobie automat odpowiadający,

albo ma przepełnioną skrzynkę – to jak to jest? Była ta wiadomość dla niego

dostępna czy nie?

Niejednolite orzecznictwo

Niestety,

orzecznictwo sądowe nie wypracowało jednego zgodnego modelu rozstrzygania

takich spraw faworyzując w jednych przypadkach „zasadę wysłania”, a w innych

„zasadę doręczenia”. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 12 października

2016 r., V ACa 33/16, LEX nr 2191587: stwierdził, że:

(…) szczególnie podmiot będący przedsiębiorcą

winien dbać o zapewnienie dowodów skutecznego złożenia oświadczenia woli i

jeżeli czyni to poprzez e-mail, dowód ten winien dotyczyć zapisania wiadomości

na skrzynce pocztowej adresata; waga tego obowiązku pozostaje szczególna w

sytuacji, gdy adresat wiadomości e-mail nie przesyła zwrotnego potwierdzenia

ich odbioru.

Powyższe

to przykład wymogu, że wysłaniu wiadomości e-mail powinno towarzyszyć

przedstawienie dowodu odbioru, którym w przypadku e-maila jest informacja o

potwierdzeniu odbioru zainicjowana zaznaczeniem stosownej opcji w wysyłanej

wiadomości. O ile oczywiście odbiorca na to zezwoli.

Z

kolei Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 24 listopada 2016 r., III APa

1/16, LEX nr 2202728 uznał, że:

Jakkolwiek zatem Sąd drugiej instancji nie

dysponował dowodem wskazującym jednoznacznie na fakt zarejestrowania powyższych

wiadomości na serwerze odbiorcy, to całokształt pozostałych udowodnionych

okoliczności wskazuje, iż po ich wysłaniu z serwera nadawcy (…) zostały

zarejestrowane (tak, jak było to do tej pory) przez serwer odbiorcy, a zatem –

w świetle art. 61 § 2 k.c. – zostały prawidłowo doręczone.

Krótko

mówiąc, tym razem Sąd nie żądał potwierdzenia odbioru i uznał prawidłowość

doręczenia na podstawie pozostałych udowodnionych okoliczności (w tym

poprzedniej korespondencji).

Stanowisko doktryny

W

komentarzach jurydycznych podkreśla się, że przynajmniej co do zasady w wypadku

oświadczeń elektronicznych dla skuteczności doręczenia nie jest konieczne, aby

adresat zapoznał się z jego treścią, wystarczy by komunikat znalazł się pod

kontrolą odbiorcy w dostępnym dla niego systemie informacji elektronicznej.

Możliwość zapoznania się z oświadczeniem w rozumieniu omawianego przepisu

zachodzi również w tych wypadkach, gdy komunikat został przez odbiorcę usunięty

z urządzenia (w tym na skutek omyłki) lub gdy samo urządzenie okazało się

niesprawne.

A co z naszym przykładem?

Zastrzegając,

że ocena prawna tego przypadku musi powstać na bazie niejednolitego

orzecznictwa i wątpliwości w stosowaniu zasad wynikających z art. 61 § 2 k.c.

można zaryzykować tezę, że doręczenie było jednak skuteczne. Wskazać należy po

pierwsze, że mamy do czynienia z relacją na linii konsument – przedsiębiorca, w

której to temu pierwszemu przyznawana jest w razie wątpliwości większa ochrona

prawna. Przypadek z orzecznictwa, kiedy to Sąd wymagał potwierdzenia odbioru

e-maila odnosi się do przedsiębiorcy, nie do konsumenta.

Po

drugie, zarówno ustawienie automatu „odbijającego” wiadomości jak i

przepełniona skrzynka niewątpliwie leżą w zakresie kontroli adresata, nie

nadawcy. To adresat sam postanowił uciec się do takich metod, by ewentualnie zablokować

konsumentowi elektroniczny kanał przekazu oświadczeń woli. Można to potraktować

także jako próbę obejścia prawa.

Po

trzecie, skoro przyjmuje się pogląd o tym, że odpowiedzialność za ewentualną

awarię systemu pocztowego po stronie odbiorcy ponosi odbiorca (który nie ma nad

tym kontroli), to tym bardziej obciążają go skutki działań, które podejmuje sam

i z własnej woli – takie jak ustawianie automatów odpowiadających czy

nieusuwanie starych wiadomości skutkujące przepełnieniem skrzynki.

Wreszcie,

kluczowe pozostaje wykorzystywanie adresu e-mail przez sklep w poprzedniej

korespondencji (o ile była) bądź też samo umieszczenie tego adresu na witrynie

sklepowej. Jeśli tak było to znaczy, że sklep od początku godził się na

elektroniczną formę korespondencji i odpowiada za to, czy system po jego

stronie działał sprawnie.

Podsumowanie

Okazuje

się zatem, że każdy przypadek badania skuteczności doręczenia e-maila jest

inny, także nasza sytuacja ze sklepem blokującym konsumentowi elektroniczne

składanie oświadczeń woli. Konsument z podobnym problemem zawsze może

skorzystać z pomocy dobrego prawnika, który powinien sobie w przedstawionej

sytuacji poradzić.

Komentarze obsługuje Disqus. Wczytanie spowoduje połączenie z zewnętrznym serwisem.